Çin, Japonya ve Güney Kore başkanları 5 yıl sonra bir ortaya geliyor

Güney Kore Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol’ün mesken sahipliğinde Seul’de düzenlenecek tepeye, Japonya Başbakanı Kişida Fumio ve Çin Başbakanı Li Çiang katılacak.

Üç ülkenin başkanları, 2019’daki son doruktan bu yana birinci sefer bir ortaya gelirken, beş yıl öncesine nazaran çok farklı bir jeopolitik ortam ve ekonomik şartlarda münasebetlerine istikamet vermeye çalışacak.

Çin, Japonya ve Güney Kore ortasında 2008’de başlatılan üçlü tepe buluşmaları, 2012’ye dek her yıl yapılmış, sonrasında Doğu Çin Denizi’ndeki adacıklardaki egemenlik ihtilaflarının yol açtığı, ülke kamuoylarında milliyetçi hisleri tetikleyen olaylar nedeniyle askıya alınmıştı.

2015, 2018 ve 2019 yıllarında tekrarlanan tepe toplantıları, Kovid-19 salgını periyodunda ülkeler ortasındaki diplomatik görüşmelerin kesilmesinin akabinde yine rafa kaldırılmıştı.

Japonya ile Güney Kore ortasındaki bağlarının, Güney Kore’de mahkemelerin 2. Dünya Savaşı’nda zorla çalıştırılan Koreli çalışanlarla ilgili verdiği tazminat kararları nedeniyle bozulmasının yanında, Çin ile ABD ortasındaki artan jeolojik rekabetin, Pekin’in Tokyo ve Seul ile alakalarını etkilediği siyasi ortam da tepe toplantılarının kesilmesinde etken olmuştu.

Son 5 yılda jeopolitik ortam değişti

Başlangıçta ekonomik işbirliğine odaklanan tepe toplantılarına Çin’in iki numaralı siyasi lideri olan başbakan katılırken Japonya ve Güney Kore’nin en üst seviye siyasi başkanları katılıyor.

2019’da Çin’in Çıngdu kentinde düzenlenen son tepeden bu yana global ve bölgesel seviyede jeopolitik ortamda radikal değişiklikler meydana geldi.

ABD ile Çin ortasında artan jeopolitik rekabet, Washington idaresini Pasifik’te müttefik ve ortaklarıyla münasebetlerini sıkılaştırmaya sevk ederken, Doğu Asya’daki iki müttefiki Japonya ve Güney Kore hem askeri hem ekonomik alakaların ikili, üçlü ve çok taraflı seviyelerde geliştirmeye yöneltiyor.

Öte yandan Japonya ile Güney Kore ortasında İmparatorluk Japonyası’nın İkinci Dünya Savaşı ve işgal yıllarındaki savaş kabahatlerinden “tarihsel ihtilaflar” iki ülke ortasında tansiyon konusuyken Güney Kore Devlet Başkanı Yoon’un Güney Kore vatandaşlarının talep ettiği tazminatları devlet tarafından ödenmesine karar vermesiyle iki ülke ilgileri yakınlaşma yoluna girdi.

Hem Japonya’da hem de Güney Kore’de Çin’e karşı istikrar siyaseti izleyen hükümetlerden sonra ABD çizgisine daha yakın bir siyaset izleyen Kişida ve Yoon hükümetlerinin iş başına gelmesi bölgesel istikrarları Çin aleyhine değiştirdi.

Bu yakınlaşma, ABD Başkanı Joe Biden’ın ev sahipliğinde Ağustos 2023’te Camp David’de yapılan ABD, Japonya ve Güney Kore doruğu ile sonuçlandı. Tepede önderler, Kuzey Kore’den gelebilecek tehditlere karşı ortak askeri tatbikatlar ve istihbarat paylaşımı dahil ittifak bağlarını güçlendirme konusunda anlaştı.

Çin, ABD’ye karşı istikrar kurmayı umuyor

Çin, tepe buluşmalarını yine canlandırarak ABD’ye karşı istikrar kurmayı umuyor. Pekin idaresi Doğu Asya’daki iki komşusunun Washington’a yönelişini engelleyemese de onlardan “stratejik özerklik” içinde hareket etmelerini talep edebilecek bir pozisyonu sürdürmeyi hedefliyor.

Tokyo ve Seul her ne kadar ABD’ye daha yakın bir siyasi çizgi izlese ve global seviyede Washington’ın siyasetlerini desteklese de dünyanın en büyük ikinci iktisadına sahip Çin ile ticareti ve Çin’e yatırımlarını sürdürmek istiyor. Çin pazarında olmak her iki ülke şirketlerine de global rekabette kaldıraç tesiri sağlıyor.

Dünyanın önde gelen sanayi ülkeleri pozisyonundaki Çin, Japonya ve Güney Kore, ekonomilerinin toplam büyüklüğü global gayrı safi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 25’ini oluşturuyor. Çin, hem Japonya’nın hem de Güney Kore’nin en büyük ticari ortağı pozisyonunda bulunuyor.

Washington ile Pekin ortasındaki teknoloji savaşı, Japonya ve Güney Kore’nin Çin ile ekonomik bağları karmaşık hale getirdi. İki ülke ABD’nin de yönlendirmesiyle Çin’e ekonomik bağımlılığa bağlı riskleri azaltmaya yönelik stratejiler açıkladı.

Japonya, ABD’nin yarı iletkenler bölümünde Çin’e yönelik ihracat kısıtlamaları misal önlemleri kabul ederken Güney Kore de, yatırımlara ait önlemlerin çerçevesine ahenk sağlamak zorunda kaldı.

2019’daki doruğun ana gündem hususu ticari ilgiler olmuştu. Üç ülke, Bölgesel Kapsamlı Ekonomik İştirak Mutabakatı’na (RCEP) işbirliğini geliştirme ve üçlü bir hür ticaret mutabakatı için müzakerelere başlamak konusunda mutabakata varmıştı. RCEP, imzacı 15 ülkenin 10’unun onay sürecini tamamlamasının akabinde 1 Ocak 2022’de yürürlüğe girerken, üçlü hür ticaret mutabakatı konusunda şimdi adım atılmış değil.

Yeni önderlerle yeni zirve

2019’daki son tepe esnasında, şimdiki mesken sahibi Yoon’un yanı sıra Çin’de Li ve Japonya’da Kişida şu anki mevkilerde değildi.

Aralık 2019’da Çin’in Chengdu kentindeki doruğa periyodun Japon Başbakanı Abe Şinzo, devrin Güney Kore Devlet Başkanı Moon Jae-in katılmıştı.

Dolayısıyla üç ülkeyi temsilen bu dorukta Yoon, Kişida ve Li “üç yeni yüz” olarak bir ortaya gelecek.

Öte yandan doruğun, ocakta Tayvan liderlik seçimlerini kazanan Lai Ching-te’nin 20 Mayıs’taki yemin merasimi sonrası yapılması dikkat çekiyor.

Hint-Pasifik ve Tayvan Boğazında nüfuzunu hissettiren Çin idaresi, Lai’nin yemin merasimine Japon ve Güney Koreli milletvekillerinin katılmasına reaksiyon göstermişti.

Ayrıca Çin, hafta içinde Tayvan Adası etrafında gerçekleştirdiği askeri tatbikatla Lai’nin yemin merasiminde Tayvan’ın egemenliğine vurgu yapan kelamlarına reaksiyon vermişti.

“Üçlü işbirliğinin normalleştirilmesinde dönüm noktası”

Güney Kore Ulusal Güvenlik Danışman Yardımcısı Kim Tae-hyo, üçlü tepe sonrası ortak açıklamanın iktisat ve ticaret, bilim-teknoloji, sürdürülebilir kalkınma, sıhhat ve yaşlanan nüfus ile afet idaresi alanlarını kapsayacağını bildirdi.

Zirveyi “üçlü işbirliği sisteminin normalleştirilmesinde dönüm noktası” olarak niteleyen Kim, doruğun “üç ülke halkının yararlarını hissedebileceği ileriye dönük, pratik işbirliğine ivme kazandırma fırsatı sunacağını” aktardı.

Japonya’dan Çin ile “yapıcı ve istikrarlı ikili ilişkiler” vurgusu

Üçlü tepe öncesi Seul’de, Çin Başbakanı Li ve Güney Kore Devlet Başkanı Yoon ile ayrı farklı bir ortaya gelecek Kişida, ülkesinin hem iki münasebetlerdeki izlediği tavır hem de bölgesel hususlardaki yaklaşımlarını vurgulayacak.

Çinli mevkidaşı Li ile görüşmesinde Kişida’nın, Pekin-Tokyo bağlarında “ortak stratejik çıkarlara dayalı, karşılıklı yarar sağlayan yapan ve istikrarlı ikili bağlantıların teşvik edilmesi” daveti yapacak.

Yıllık üçlü tepelerin yine sistemli hale getirilmesinin kıymetine dikkati çeken Kişida, Çin’in bölgesel askeri nüfuzunu hissettirdiği Tayvan Boğazı’nda “barış ve istikrar” vurgusu yapacak.

Japon önder, Fukuşima Dai-içi Nükleer Güç Santrali’nden radyoaktif özellikli suyun salıverilmeye başlandığı Ağustos 2023 sonrası Çin’in Japon deniz mahsullerine karşı yürürlüğe koyduğu ithalat yasağının kaldırılması daveti yapacak.

Tokyo ve Seul diplomatik bağlantıların 60. yıl dönümüne hazırlanıyor

Kişida, Yoon ile görüşmesinde ise Tokyo-Seul idareleri ortasında siyasi, ticaret ve kültür alanlarında yakın bağlantının korunmasının değerini vurgulayacak.

Görüşmede iki başkan, Pyongyang idaresinin bölgede tehditkar füze denemeleri karşısında ABD ile üçlü güvenlik işbirliğinin derinleştirilmesini istişare edecek.

Kişida, görüşmeye yönelik beyanında Japonya ve Güney Kore ikili bağlarda “yeni çağa uygun işbirliği” arayışına yönelik samimi görüş alışverişi hedeflediğini aktardı.

Öte yandan Japonya ile Güney Kore, Haziran 2025’te, iki ülke diplomatik alakalarının normalleştirilmesinin 60. yıl dönümünü kutlamaya hazırlanıyor.

Kişida üçlü tepede “pratik işbirliği” arıyor

Japon Başbakan, üçlü dorukta ise Kuzey Kore’nin geçmişte alıkoyduğu tez edilen Japon vatandaşları konusunun tahlile kavuşturulmasına Seul-Tokyo-Pekin ortası işbirliği fırsatını arayacak.

Ulusal basına konuşan Kişida, “bölgesel barış ve refah konusunda ağır bir sorumluluk” taşıyan üç ülke ortasında “geleceğe yönelik pratik işbirliğinin teşvik edilmesini” ümit ettiğini söyledi.

Kişida, üçlü tepede “serbest ve adil milletlerarası ekonomik düzenin” sağlanması ve sürdürülmesine yönelik üç ülke ortasında görüş alışverişinin kıymetine vurgu yapmayı planlıyor.

Zirvede, Kuzey Kore’nin gelişen nükleer silah geliştirme programları ve bölgedeki tehditkar füze denemeleri karşısında Güney Kore ve Japonya’nın, “Çin’den daha fazla gayret ve anlayış” daveti yapabilir.

Liderlerin dorukta yüksek tahsil ve insani etkileşimleri kolaylaştırmaya yönelik fikir birliğine varması, 2025 ve 2026 yıllarını “kültürel değişim yılları” olarak belirlemeleri bekleniyor.

Güney Kore’ye hareketi öncesi verdiği demeçte Kişida, komşu üç ülke ortası dönüşümlü yıllık tepenin tekrar nizama koyulmasının değerine dikkati çekti.