Faiz artırımları yatırımları vurdu: Yüzde 66 gerçek düşüş

Sanayi ve Teknoloji Bakan­lığı’nın açıkladığı ve en son bilgi olarak ocak-mayıs döne­mi gerçekleşmelerini yansı­tan istatistiklerine nazaran, bu periyotta teşvikli yatırımlar cephesinde önemli bir kan kay­bı yaşandı. Çeşitli sektörler­den yatırımcı kuruluşların ülke genelinde gerçekleştire­cekleri yatırımları için Teşvik Uygulama ve Yabancı Serma­ye Genel Müdürlüğü tarafın­dan düzenlenen teşvik belge­lerinin geçen yıl birinci beş ayda 6 bin 869 olan sayısı, bu yıl ay­nı devirde 4 bin 863’te kaldı.

Kapsamındaki yatırımların Gümrük Vergisi muafiyeti, KDV istisnası, vergi indirimi, faiz ve sigorta prim destekle­ri üzere teşviklerden yararlan­dırıldığı kelam konusu teşvik evraklarının toplam sayısın­da geçen yılın birebir periyoduna nazaran yüzde 29,2 oranında bir azalış yaşandı.

HACİMDE YÜZDE 66 GERÇEK DARALMA

Dünya’dan Naki Bakır’ın haberine nazaran, beş ayda alınan dokümanlar kapsamında gerçekleştirile­cek yatırımların hacmindeki daralma ise yatırım sayısın­dakinden daha yüksek ger­çekleşti. Bu durum ortalama yatırım fiyatındaki düşüşten kaynaklandı. Geçen yıla oran­la hem daha az sayıda yatırım için teşvik dokümanı alındı hem de daha düşük bütçeli yatı­rımlara gidildi.

Belgelerin kapsadığı top­lam sabit yatırım meblağı, ge­çen yılın birebir periyoduna nazaran cari olarak yüzde 42,6 düşüş­le 375,2 milyar liraya geriledi. Geçen yıl tıpkı periyotta 653,5 milyar liralık yatırım için teş­vik dokümanı alınmıştı. Tüketici Fiyat Endeksi’nin (TÜFE) bu yıl ve geçen yılın birinci beş aylık periyotları ortalamalarına gö­re yüzde 69 civarında gerçek­leşen yıllık enflasyonla indir­gendiğinde yatırım tutarın­daki “reel” azalışın yüzde 66 seviyesinde olduğu görüldü.

2023’ün birinci beş ayında 95,1milyar lira olan evrak ba­şına ortalama yatırım meblağı, bu yıl birebir periyotta 77,1 mil­yar liraya düştü.

EN SERT DÜŞÜŞ HİZMETLERDE

Ocak-mayıs periyodunda hem alınan teşvik dokümanı hem de sabit yatırım meblağı bazında kesimlerde tüm ana sektör­lerde sert düşüşler yaşandı.

Anılan devirde 3 bin 131 imalat, 883 güç, 607 hiz­metler, 155 tarım, 87 madenci­lik yatırımı için teşvik dokümanı alındı. Düzenlenen teşvik bel­gesi sayısı geçen yıla nazaran ener­jide yüzde 48,2, imalatta yüzde 24,4, madencilikte yüzde 22,3 tarımda yüzde 17,6, hizmetler­de yüzde 15,8 daha az oldu.

Belgeye bağlanan yatırım meblağında ise geçen yılın birebir devrine nazaran en sert düşüş cari olarak yüzde 60,8’le hiz­metler dalında yaşandı. Bu kesimde geçen yıl birinci beş ayda 174,7 milyar lira olan ya­tırım meblağı bu yıl birebir dönem­de 68,5 milyar lirada kaldı.

Yatırım hacmindeki düşüş­te hizmetleri yüzde 46 ile ma­dencilik kesimi izledi. Çok sayıdaki alt kesimi ile en faz­la istihdam yaratan, ulusal ge­lire katkısı ile en stratejik ana dal olan ve en büyük yatı­rımların gerçekleştiği imalat sanayiinde birinci beş ayda alınan teşvik evrakları kapsamındaki sabit yatırım fiyatı da yüzde 39 düşüşle 345,6 milyar liradan 210,7 milyar liraya geriledi.

Son yıllarda adeta yatırım patlaması yaşanan güç, bel­ge sayısının en fazla azaldığı kesim olurken, öngörülen sa­bit yatırım meblağı da 80,2 milyar lira ile geçen yılın eş dönemin­dekinin yüzde 27,2 altında ger­çekleşti. Buna nazaran büyük büt­çeli teknoloji-yoğun yatırım­ların gerçekleştiği bu bölüme yönelik yatırımlarda bilhassa 2023’te yaşanan baş döndürü­cü artış, bu yıl yerini azalışa bı­raktı. Geçen yılın birinci beş ayında büyük kısmı “yenilenebilir” güç alanında olmak üzere bu dala yönelik yatırım fiyatı evvelki yılın birebir devrine gö­re yüzde 319’luk rekor artışla 110,3 milyar lira olmuştu.

İlk beş ayda tarım bölümüne yönelik düzenlenen teşvik bel­gelerindeki sabit yatırım fiyatı da yaklaşık 7,9 milyar lira ola­rak evvelki yılın eş döneminde­kinin yüzde 8,5 altında kaldı.

“KOMPLE YENİ YATIRIM”IN HİSSESİ DÜŞTÜ

Ocak-mayıs periyodunda dü­zenlenen teşvik dokümanlarının 3 bin 4 adedini eksiksiz yeni ya­tırım niteliğindeki projeler, 1.457 adedini tevsi, 402 ade­dini de de başka niteliklerdeki yatırımlar oluşturuyor. Teş­vik dokümanlarında öngörülen toplam sabit yatırım meblağının da 240,7 milyar TL ile eksiksiz yeni yatırımlardan, 98,9 mil­yar TL’si tevsi ve 35,5 milyar TL’si de başka yatırımlardan oluşuyor. Geçen yılın tıpkı dö­neminde nazaran sabit yatırım meblağı eksiksiz yeni yatırımlar­da yüzde 47,8, tevsi yatırım­larında yüzde 34,6, moder­nizasyon, entegrasyon, eser çeşitlendirme üzere öteki yatı­rımlarda yüzde 13,2 azaldı.

Komple yeni yatırımların geçen yıl birinci beş ayda yüzde 70,6 olan hissesi bu yıl tıpkı dö­nemde yüzde 64,2’ye düşer­ken, tevsi yatırımlarının pa­yı yüzde 23,1’den yüzde 26,4’e, öteki yatırımların hissesi da yüz­de 6,3’ten yüzde 9,5’e çıktı.

AĞUSTOSTA FAİZ İNDİRİMİ GELİR Mİ?

Yeni iktisat idaresinin bir yıl evvel uygulamaya koyduğu mali sıkılaştırma temelli ekonomik programın enflasyonu üç yılda tek haneye düşürme ve cari açığı küçültme halinde en önemli iki temel maksadı bulunuyordu. Bu kapsamda yüzde 8,5 olan Merkez Bankası siyaset faizi her ay kademeli artışlarla martta yüzde 50’ye kadar yükseltildi. Lakin Banka, en son mart ayında bu seviyeye çıkarılan siyaset faizini dört aydır sabit tutuyor.

Program devrinde cari süreçler açığında süratle küçülme ile öngörülenden de çabuk güzelleşme kaydedilirken, enflasyonda ise emsal bir süreç şimdi yaşanmadı. Programın uygulama devrinde yükselişini sürdürerek yüzde 75,5’e kadar çıkan yıllık enflasyon, on bir ay sonra haziran ayında baz tesiriyle birinci defa düştü. Temmuz başında açıklanan haziran yıllık enflasyonu küçük bir gerileme ile yüzde 71,6’ya indi.

Aylık oranların çok yüksek çıktığı geçen yılın temmuz, ağustos ve eylül aylarının baz tesiriyle izleyen üç ayda da enflasyonda sert düşüşler bekleniyor. Bu gelişme ve siyaset faizinin dört aydır sabit tutulması, ağustos-eylül üzere faiz indirimi beklentisine yol açtı. Lakin iktisat etraflarında bir kesim, faiz indirimi için şimdi vaktin erken olduğu görüşünde.

FAİZ ÜST YATIRIM AŞAĞI

İktisatta enflasyon ve cari açığın süratle arttığı, ulusal paranın pahasında kayıplar yaşandığı devirlerde Merkez Bankası buna sıkı para siyaseti uygulayarak müdahale ediyor. Sıkı para siyasetinin birinci başvurduğu araç ise faiz. Faizin enflasyonun üzerinde bir seviyeye çıkarılması birinci adımı oluşturuyor. Bunun yanı sıra Merkez Bankası, bankalara mecburî karşılık, etkin rasyosu, alım-satım kurulu ve swap üzere ek araçlar kullanarak bu politikayı sürdürüyor.

Sıkı para siyaseti kapsamında bu önlemlerin uygulanmasının olumsuz sonucu ise ekonomik büyüme suratının düşmesi ve yurt içi yatırımları azalması. Son bir yılda uygulanan bu önlemlerin sanayi üretimi, iç talep ve yatırımları frenleyici tesiri, bu istikametteki iktisat teorilerini doğruluyor. Lakin planlanan müddette enflasyon başta göstergelerde hedeflenen güzelleşmenin sağlanmasıyla tekrar yatırımları canlandırma ve büyüme maksatlı siyasete geçilmesi gerekiyor.

patronlardunyasi.com