TCMB Başkanı Karahan’dan dezenflasyon mesajı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, enflasyon görünümünde besbelli ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda para siyaseti duruşunu sıkılaştıracaklarını söyledi.

Karahan, TCMB’nin 92’nci Olağan Genel Şura Toplantısı’nın açılış konuşmasını yaptı.

Karahan, “Aylık fiyat gelişmelerini yakından takip ediyoruz. Aylık enflasyonun ana eğiliminde bariz ve kalıcı bir düşüş sağlanıp, enflasyon beklentileri öngörülen iddia aralığına yakınsayana kadar sıkı para siyaseti duruşumuzu sürdüreceğiz. Enflasyon görünümünde bariz ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda ise para siyaseti duruşunu sıkılaştıracağız. Para siyasetindeki kararlı duruşumuzun; yurt içi talepte dengelenme, Türk lirasında gerçek pahalanma ve enflasyon beklentilerinde düzelme vasıtası ile aylık enflasyonun ana eğilimini düşüreceği ve dezenflasyonun 2024 yılının ikinci yarısında tesis edileceğini öngörmekteyiz” dedi.

Karahan şu iletileri verdi:

“Cumhuriyetimizin 100. yılını gururla kutladığımız 2023 yılı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB), toplumsal refaha en büyük katkıyı fiyat istikrarını sağlayarak sunacağının şuuruyla faaliyetlerini yürüttüğü ve bu tarafta kararlı adımlar attığı bir yıl olmuştur. Genel Kurul’da görüşeceğimiz gündem unsurlarına geçmeden evvel 2023 yılından bu yana makroekonomik gelişmelere dair değerlendirmelerimizi sizlerle paylaşmak ve uygulamakta olduğumuz para siyaseti hakkında bilgi vermek istiyorum. Konuşmamın son kısmında ise kısaca 2023 yılı faaliyetlerimize değineceğim.

2023 yılı global iktisadi faaliyetin zayıf seyrettiği bir yıl olmuştur. Bilhassa ihracat yaptığımız ülkelerde kademeli olarak azalan büyüme oranları, 2023 yılında da gerilemesini sürdürmüştür. Global enflasyon ise bir evvelki yılda ulaştığı yüksek düzeylere kıyasla bariz halde gerilemekle birlikte, merkez bankalarının gayelerinin üzerinde kalmayı sürdürmüştür. Bu devirde enflasyonun maksadın üzerinde seyrettiği ülkelerde nakdî sıkılaştırma devam etmiştir.

Ülkemizde ise 2023 yılının birinci yarısında iç talep kaynaklı güçlü seyreden iktisadi faaliyet, yılın ikinci yarısında ivme kaybetse de gücünü korumuştur. Üretim tarafında hizmetler kesimi büyümenin temel sürükleyicisi olarak öne çıkmıştır. Sanayi bölümü zelzele kaynaklı tesirler ve dış talepteki zayıf seyir nedeniyle yılın birinci yarısında büyümeye negatif katkı vermiş, ikinci yarıda ise katkısı müspete dönmüştür. Harcamalar tarafında son yurt içi talebin katkısı yüksek düzeyini korumakla birlikte, özel tüketim büyümesindeki yavaşlamanın da tesiriyle yılın ikinci yarısında gerilemiştir. Net ihracatımız ise global iktisadi faaliyetteki zayıf seyir nedeniyle yıl boyunca yıllık büyümeye negatif katkı vermiştir. Lakin sıkı para siyasetinin da tesiriyle ithalat yılın ikinci yarısında azalırken ihracatımız görece güçlü kalmıştır.

CARİ SÜREÇLER AÇIĞINA EN YÜKSEK NEGATİF KATKI GÜÇ DENGESİNDEN

Cari süreçler istikrarı 2023 yılında 45,4 milyar ABD doları açık vermiştir. Cari süreçler açığına en yüksek negatif katkı güç istikrarından gelmiştir. Altın ve güç hariç dış ticaret istikrarı ise güçlü iç talebin de tesiriyle cari istikrara negatif katkı verirken, hizmet kalemlerinin cari istikrara olumlu katkısı artarak sürmüştür.

Yıllık tüketici enflasyonu, 2023 yılında yüzde 64,8 olarak gerçekleşmiştir. Enflasyon yılın birinci yarısında baz tesirlerine ek olarak, döviz kurundaki yatay seyir, yabancı para cinsi ithalat fiyatlarındaki düşüş ve güç sübvansiyonlarının tesiriyle gerilemiştir. Böylelikle, haziran ayında yıllık enflasyon yüzde 38,2 olmuştur. Mali şartların tesiriyle kredi büyümesinde gözlenen yüksek oranlı artışlar, fiyat güncellemeleri ve hane halkına yapılan transferler yılın birinci yarısında enflasyon üzerinde talep istikametli tesirleri bariz hale getirmiştir. Şubat ayında yaşadığımız zelzeleler nedeniyle oluşan arz-talep dengesizlikleri ile tekrar inşa faaliyetlerinin kamu maliyesi üzerindeki kısa ve orta vadeli tesirleri enflasyon üzerindeki baskıları artırmıştır. Bu gelişmeler, fiyatlama davranışlarını olumsuz etkileyerek, yılın birinci yarısında gerileyen enflasyonun ikinci yarıda artmasına yer oluşturmuştur.

2023 yılının üçüncü çeyreğinde, yurt içi talepte süregelen güçlü seyrin birikimli tesirleri, vergi ayarlamaları, döviz kuru gelişmeleri, fiyat artışları, hizmet enflasyonundaki katılık ve ham petrol fiyatlarındaki ani yükseliş enflasyon dinamiklerinde tesirli olmuştur. Ayrıyeten birden fazla sayıda tarihi olarak yüksek boyutlarda olan şokların bir ortada gerçekleşmesi, bu şokların fiyatlara geçişini hızlandırarak üçüncü çeyrekte enflasyonun bariz halde yükselmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler çerçevesinde enflasyon, haziran-eylül ayları ortasında 23,3 puan artarak yüzde 61,5 düzeyine ulaşmıştır. Yılın dördüncü çeyreğinde, ana eğilimdeki güzelleşme ile tüketici fiyatları yıllık enflasyonu yılı yüzde 64,8 ile tamamlamıştır.

GÜÇLÜ BİR NAKDÎ SIKILAŞTIRMA SÜRECİNİ BAŞLATTIK

Yılın birinci yarısında yurt içi talepteki güçlü seyrin cari süreçler istikrarına ve finansman şartlarına olumsuz yansımalarını özetlemiştim. Bu sürece memleketler arası rezervlerdeki azalışın da eşlik etmesi finansal piyasalarda oynaklıkları artırarak fiyatlama davranışlarında besbelli bir bozulmaya yol açmıştı bu gelişmeler karşısında, 2023 yılı haziran ayında, dezenflasyonun en kısa müddette tesisi, enflasyon beklentilerinin çıpalanması ve fiyatlama davranışlarındaki bozulmanın denetim altına alınması için güçlü bir mali sıkılaştırma sürecini başlattık. Bu çerçevede, yüzde 8,5 olan siyaset faizini, haziran ayında yüzde 15’e, temmuz ayında yüzde 17,5 ve ağustos ayında yüzde 25’e yükselterek nakdî sıkılaştırma sürecinin enflasyon görünümünde bariz güzelleşme sağlanana kadar devam edeceği tarafında kamuoyu ile bir irtibat yaptık.

Enflasyonun yılın üçüncü çeyreğinde öngörülerimizin üzerinde gerçekleşmesi, hizmet fiyatlarındaki katılık ve enflasyon beklentilerindeki bozulmanın enflasyon üzerinde üst istikametli baskı oluşturmaya devam etmesi nedeniyle, eylül-aralık devrinde mali sıkılaşmayı sürdürerek siyaset faizini yüzde 25’ten yüzde 42,5’e çıkardık. Nakdî sıkılaştırmayla eşanlı olarak, makroihtiyati çerçevede, piyasa sistemlerinin fonksiyonelliğini artıracak ve makro finansal istikrarı güçlendirecek halde sadeleşme sürecini yürüttük. Bu süreci ayrıyeten, seçici kredi ve miktarsal sıkılaştırma adımları ile de destekledik. Özetle, haziran-aralık devrinde siyaset faizini toplamda 34 puan artırarak yüzde 8,5 seviyesinden yüzde 42,5’e yükselttik.

2024 yılı ocak ayına geldiğimizde enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışlarında başlayan dengelenmenin devam ettiğini kıymetlendirerek siyaset faizini yüzde 45’e yükselttik, şubat ayında ise mali sıkılaştırmanın gecikmeli tesirlerini ve mali transferi destekleyen öteki siyaset adımlarını da göz önünde bulundurarak sabit tuttuk. Ancak, şubat ayında aylık enflasyonun ana eğilimi, hizmet enflasyonu öncülüğünde, öngörülenden yüksek gerçekleşti. Enflasyon üzerindeki riskler ve enflasyon görünümündeki bozulmayı dikkate alarak mart ayında siyaset faizini 5 puan artırarak yüzde 50 seviyesine yükselttik. Ayrıyeten, operasyonel çerçevede değişikliğe giderek, Merkez Bankası gecelik vadede borçlanma ve borç verme oranlarının bir hafta vadeli repo ihale faiz oranına kıyasla-/+ 300 baz puanlık bir marj ile belirlenmesine karar verdik. Burada bir sefer daha vurgulamak isterim ki, bu değişiklik, faiz oranlarının geldiği yüksek düzey göz önünde bulundurularak yapılan teknik bir düzeltmedir. Bir başka tabir ile, bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını temel siyaset faizi olarak kullanmaya devam edeceğiz.

RİSKLERE KARŞI İHTİYATLI DURUŞUMUZU KORUYORUZ

Mart ayında aylık enflasyonun ana eğilimi, devam eden zayıflamaya karşın öngörülerimizden yüksek gerçekleşti. Tüketim malı ve altın ithalatındaki seyir cari istikrardaki güzelleşmeye katkı verirken, yakın periyoda ait öbür göstergeler yurt içi talepte direncin sürdüğüne işaret etti. Öteki taraftan, mart ayındaki siyaset adımlarımızın tesiriyle finansal şartlar kıymetli ölçüde sıkılaştı. Yaptığımız nakdî sıkılaştırmanın krediler ve iç talep üzerindeki tesirlerini yakından izliyoruz. Bu doğrultuda, Nisan ayı toplantımızda nakdî sıkılaştırmanın gecikmeli tesirlerini de göz önünde bulundurarak siyaset faizini sabit tutmakla birlikte, enflasyon üzerindeki üst taraflı risklere karşı ihtiyatlı duruşumuzu koruduğumuzun altını çizmek isterim.

Haziran ayından bu yana uygulamakta olduğumuz mali sıkılaştırmanın tesirleri finansal şartlar üzerinde gözlenmiş, kısmen talep şartlarına da yansımıştır. 2023 yılının ikinci yarısında dış finansman şartlarında besbelli bir güzelleşme, rezervlerde artış, cari istikrarda güzelleşme, Türk lirası mevduat hissesinde yükselme ve Türk lirası varlıklara talepte güçlenme görülmüştür. Tüm bu gelişmeler Türk lirasında istikrarlı seyre ve para siyasetinin aktifliğine katkıda bulunmuştur. Parasal sıkılaşmanın da dayanağıyla 12 ve 24 ay sonrası enflasyon beklentilerinde eylül ayı prestijiyle başlayan güzelleşmenin devam ettiğini, yıl sonu enflasyon beklentilerinin ise hala Enflasyon Raporlarında paylaştığımız varsayımlarımızın üzerinde olduğunu görmekteyiz.

Sadeleşme kapsamında, attığımız kararlı adımların tesirlerini, piyasa sisteminin fonksiyonelliğinin artması ve mali transfer düzeneğinin güçlenmesi formunda gözlemlemekteyiz. Bu süreçte, finansal sistemde Türk lirası mevduatın hissesi artarken kur muhafazalı ve döviz cinsi mevduatın hissesinin gerilemesi, finansal istikrarın yanında nakdî transferi da güçlendirmektedir. Bankacılık sisteminin aracılık işlevini azami aktiflikte yerine getirebilmesi, dezenflasyon sürecinin başarılı bir biçimde gerçekleşebilmesi için ön şarttır. Bu çerçevede, bir taraftan sadeleşme adımları uygularken, başka taraftan kredi büyümesi ve mevduat faizinde öngörülenin dışında gelişmeler olması durumunda mali transfer düzeneğini destekleyecek adımlar atıyoruz. Uyguladığımız nakdî ve miktarsal sıkılaştırıcı adımların tesiri ile mart ayından bu yana besbelli halde yavaşlayan toplam kredi büyümesinin yurt içi talepteki dirençli seyri zayıflatmasını bekliyoruz. Böylelikle iç talepte dengelenme ile sağlıklı bir dezenflasyon sürecine gireceğimizi kıymetlendiriyoruz.

FİYAT GELİŞMELERİNİ YAKINDAN TAKİP EDİYORUZ

Aylık fiyat gelişmelerini yakından takip ediyoruz. Aylık enflasyonun ana eğiliminde bariz ve kalıcı bir düşüş sağlanıp, enflasyon beklentileri öngörülen varsayım aralığına yakınsayana kadar sıkı para siyaseti duruşumuzu sürdüreceğiz.

Enflasyon görünümünde besbelli ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda ise para siyaseti duruşunu sıkılaştıracağız. Para siyasetindeki kararlı duruşumuzun; yurt içi talepte dengelenme, Türk lirasında gerçek pahalanma ve enflasyon beklentilerinde düzelme vasıtası ile aylık enflasyonun ana eğilimini düşüreceği ve dezenflasyonun 2024 yılının ikinci yarısında tesis edileceğini öngörmekteyiz. Konuşmamın son kısmında 2023 yılındaki birtakım kıymetli faaliyetlerimizi özetlemek istiyorum.

Konuşmamın evvelki kısmında ayrıntılı olarak açıkladığım üzere, dezenflasyonun en kısa müddette tesisi, enflasyon beklentilerinin çapalanması ve fiyatlama davranışlarındaki bozulmanın denetim altına alınması için 2023 yılının ikinci yarısından itibaren güçlü bir nakdî sıkılaştırma yaptık. Ancak, para siyasetleri uygulamalarımız kadar bu siyasetlerin aktif bağlantısı ve başka paydaşlarla eşgüdümü de büyük değer arz etmektedir. Bu çerçevede, fiyat istikrarını sağlama temel emelimiz doğrultusunda aldığımız siyaset kararlarını tüm paydaşlara anlatmak ve aktif bir beklenti idaresi sağlamak üzere yalın, şeffaf ve çift istikametli bir irtibat siyaseti yürüttük.

TEKNOLOJİK ALTYAPIYI AKTİF KULLANMAYA YÖNELİK ADIMLAR ATTIK

2023 yılında teknolojik ve finansal altyapıyı daha ağır ve faal kullanmaya yönelik adımlar attık. Bunlardan kimilerine kısaca değinmek istiyorum. Nakit süreçlerinde bilişim altyapısını güçlendirdik. Yaptığımız teknolojik yatırımlarla günlük kâğıt para sürece kapasitemizi artırdık.

Bilişim teknolojileri alanında, üstün teknolojik altyapı vizyonumuzla uyumlu olarak gereksinim duyulan sistemlerin oluşturulmasına ve bu sistemlerin güvenliği ile sürekliliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalarımıza 2023 yılında da devam ettik. FAST sistemine gösterilen ağır ilgi ve ödemeler ekosisteminin dinamik ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak para transferlerinde FAST süreç fiyat limitlerini yükselttik.

Dijital Türk lirası Projesi’nin birinci faz çalışmaları kapsamında elde edilen bulguları geniş kapsamlı bir kıymetlendirme raporu ile paylaştık. Bir kere daha vurgulamak isterim ki, TCMB’nin temel gayesi ve önceliği fiyat istikrarını sağlamaktır. Para siyasetini bu hedef doğrultusunda, enflasyonu evvel tek haneli sayılara, orta vadede ise yüzde 5 maksadına ulaştıracak mali ve finansal şartları sağlayacak biçimde belirlemeye devam edeceğiz”

patronlardunyasi.com