Pezeşkiyan devri Türkiye-İran  ticaretine nasıl yansıyacak? DEİK Türkiye-İran İş Konseyi Başkanı Osman Aksoy cevapladı.

Necla DALAN

İran’da reformist Tebriz Milletvekili ve eski Sağlık Bakanı Mesud Pezeşkiyan, ülkenin 9’uncu Cumhurbaşkanı oldu. İranlı Türk bir ailenin çocuğu olan Pezeşkiyan X hesabından paylaşım yaptı ve “Sevgili İran halkı, seçimler sona erdi. Bu birlikteliğimizin başlangıcı. Önümüzdeki şiddetli yolu, birliktelik ve itimat olmadan basamağız. Elimi size uzatıyorum ve sizi bu yolda yalnız bırakmayacağıma onurum üzerine yemin ediyorum” dedi.

İran, Türkiye’nin kıymetli ticaret partnerlerinden biri… İran uzun vakittir memleketler arası yaptırımlarla kaşı karşıya. Lakin 2019 yılından sonra daha da ağırlaşan yaptırımlar yüzünden İran-Türkiye ticari ilgileri istendiği üzere ilerlemiyor. İran’da resmen misyona başladığında Pezeşkian’ın gündemi ağır olacak lakin ticaret tarafında en büyük beklenti, yaptırımların kalkması için adımlar atılması… Türk iş dünyasının beklentisi de bu istikamette sevindirici gelişmeler olması.

Pezeşkian’ın seçimi kazanmasını ve bunun Türkiye-İran dış ticaretine yansımalarının nasıl olabileceğini konuşmak için DEİK Türkiye-İran İş Konseyi Başkanı Osman Aksoy’u aradım. Hayat Holding Genel Sekreteri olan Aksoy, holdingin bir devir İran’daki süratli tüketim malları yatırımlarını yöneten bir isim. Aksoy; Papia ve Teno markalarıyla paklık kağıdı, Molfix , Bebem ve Molped markalarıyla da bebek bezi ve hijyenik ped, Test markasıyla deterjan üreten İran’da yerleşik Pars Hayat Şirketi’nin Genel Müdürü olarak 2012-2014 ve 2019-2020 yıllarında İran’da misyon yaptı.
Aksoy’un verdiği bilgilere nazaran Türkiye ile İran ortasındaki ticaret hacmi 2012 yılında 22 milyar dolara kadar çıktı. 2019’da başlayan ağır yaptırımlar sonrası bu sayı gerilemeye başladı. 2022’de 10 milyar dolar oldu, 2023’te ise 7.3 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.

GEÇEN YIL 3.3 MİLYAR DOLAR İHRACAT YAPTIK

Peki ticaretin dağılımı nasıl? 2012 yılındaki en yüksek düzeyin yakalandığı periyotta Türkiye İran’a 10 milyar dolar ihracat gerçekleştirdi. Geçen yıl Türkiye’nin ihracatı 3.3 milyar dolar iken İran kanadında bu sayı 4 milyar dolar oldu.

Seçimin hem İran halkına hem bölgeye hem de Türkiye için güzel olmasını dileyen Osman Aksoy, ambargo ve yaptırımlar olmaması halinde iki ülke ortasında 35 milyar dolara varacak bir ticaret potansiyelinin olduğunu vurguladı. Yeni cumhurbaşkanını çok güç kuralların beklediğini, lakin meselelerin çözülebileceğini tabir eden Aksoy, şöyle devam etti:

“İran, 2019’dan beri inanılmaz bir ambargoya maruz kalmış durumda. Birkaç dal hariç, nerdeyse tüm üretim kesimi yaptırım kapsamına alındı. Maalesef Türkiye olarak İran’a ihracat imkanları bol olmasına karşın para tahsilatı ve bankacılık açısından badire var. İki ülke ortasındaki ticaret istendiği üzere ilerlemiyor. Ticarette bankacılık sisteminin kullanımı mümkün olsa 30 milyar dolar aşılabilir. Yeni periyotta temennimiz yaptırımların kaldırılması konusunda başarılı olunması, batıyla karşılıklı alakalar kurulması. Obama periyodundaki üzere iki taraf da karşılıklı adımlar atmalı. O vakit bizim de ülke olarak ilgilerimiz artacak.”

İRAN’DA TÜRK YATIRIMLARI

Aksoy’a İran’daki Türk yatırımlarını da sordum. Hayat Holding dışında İran’da hudut bölgelerine yakın özgür bölgelerde de küçük ve orta ölçekli Türk yatırımları olduğunu söyledi.

Aksoy, “İran’da yatırım yapmak isteyen Türk şirketleri, Türkiye’ye gelmek isteyen İranlı şirketler var. Yaptırıma tabi olmayan, fakat İran’dan ihracat yapılamaması üzere kimi kısıtlamaların olduğu dallarda yatırımlar yapılabilir. Yeni devirde ikili alakaların canlanmasını diliyorum. 35 milyar dolarlık bir potansiyel var diyorduk lakin bugün onu da geçebilir.” dedi.

patronlardunyasi.com