Girdi artınca çiftçinin eseri de bahçede kaldı

Türkiye’nin dört bir yanında çiftçiler, artan girdi maliyetlerine karşın düşük kalan alım fiyatlarına reaksiyonlu. Pek çok eser için tarlalarda hasat vakti çiftçinin isyanıyla geçiyor. Mazot, gübre, yem ve personellik maliyetleri artsa da çiftçiler, eserlerini bekledikleri fiyattan satamıyor.

İklim krizinin tesiriyle artan kuraklık da çiftçilerin yaşadığı zorlukların katlanmasına sebep oluyor. Buğday, çay, fındık, karpuz, soğan, kayısı üzere tarım eserlerinde çiftçiler, maliyetlerini dahi karşılayamıyor.

ÇİFTÇİ HEM BORÇLU HEM ALACAKLI
Birgün gazetesinden Melisa Ay’ın haberine nazaran, CHP Niğde Milletvekili ve Tarım, Orman ve Köyişleri Komitesi Üyesi Ömer Fethi Gürer, çiftçilerin bankalara olan borçları ve ödenmeyen teşviklerle ilgili açıklamalarda bulundu. Gürer, çiftçilerin bankalara toplamda 699 milyar TL borcu bulunduğunu hatırlattı. Buna karşılık çiftçilerin son 10 yılda devletten alamadığı teşvik meblağı ise 808,5 milyar liraya ulaştı. Tarım Kanunu’na nazaran teşviklerin belirlenmesi gerektiğinin altını çizen Gürer, “Tarım Kanunu’nda belirtilen formda gayrisafi ulusal hasılanın yüzde biri oranında bir takviye verilmiş olsaydı, çiftçilere 808,5 milyar TL daha fazla ödeme yapılmış olacaktı. Bugün bu ölçü, çiftçimizin bankalara olan borcundan daha fazladır” dedi.

GİRDİ ARTTI FİYAT AZALDI
Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin (TZOB) tertipli olarak açıkladığı girdi maliyet değişimlerine nazaran çiftçi bu yıl gübreyi geçen yıla nazaran yarı yarıya, mazotu ise 2 katı daha değerli aldı. Mayıs ayında yıllık artış amonyum sülfat gübresi için yüzde 56,4, ÜRE gübresi için yüzde 35,6, amonyum nitrat gübresi için yüzde 32,2 oldu. Mazot fiyatları ise yıllık yüzde 109 artarak en fazla artan girdi maliyeti oldu.

***

BUĞDAY
Buğday üreticileri de alım fiyatlarının Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından düşürülmesine yansılı. TMO ton başına alım fiyatlarını makarnalık buğday için 10 bin lira, ekmeklik buğday için 9 bin 250 lira, arpa için 7 bin 250 lira olarak açıkladı. Alım fiyatları 6 Haziran gecesi sırf internet sitesinden yapılan açıklama ile duyuruldu. Üstelik, TMO’nun randevu sisteminde yaşanan aksaklıklar nedeniyle çiftçi buğdayını Ofislere teslim edemedi. Hasat vaktini kaçırmak istemeyen çiftçi, düşük fiyatlardan alım yapan tüccarlara mecbur kaldı. Hür piyasada makarnalık buğday için ton başına 8 bin 79 lira, ekmeklik buğday için ton başına 6 bin 982 lira, arpa için ise ton başına 5 bin 697 lira düzeyinde kazanabildi. Bekleyen çiftçiler ise yüksek depolama maliyetlerini karşılamak zorunda. TMO’nun buğday alımları için yaptığı ödemeleri bir buçuk aylık vade ile alabilen çiftçi ise özgür piyasaya mecbur bırakıldı. Market raflarında 30-45 liraya satılan aşurelik buğday, tarlada 8 liradan alıcı bulamadı. Eserini satabilen çiftçi ise maliyetini dahi karşılamakta zorlanıyor.

ÇAY
Karadeniz’in en kıymetli tarım eserlerinden çay ve fındıkta da üreticinin yüzü gülmedi. Tarım ve Orman Bakanlığı, bu yıl yaş çay alım fiyatını kilogram başına 17 lira olarak belirledi. Kilo başına 2 lira da takviye açıklandı. Çay üreticisi, bu yıl alım fiyatının en az 30 lira olmasını beklerken sattığı her bir kilo çayda 11 lira ziyan etti. ÇAYKUR’un alım kotası da üreticiyi bir defa daha mağdur etti. ÇAYKUR’un kota nedeniyle almadığı çaylar, özgür piyasada 10-13 liraya satıldı.

Günlerce ÇAYKUR önünde sıra bekleyen üreticilerden Erdal Bungal geçtiğimiz hafta isyan etmiş, fabrika önünde çayını yakarak ÇAYKUR’u protesto etmişti.

FINDIK
Fındıkta hasat başladı lakin açıklanan taban alım fiyatı üreticiyi tatmin etmedi. TMO, 2024-2025 dönemi kabuklu fındık alım fiyatlarını kilogram başına levant kalite için 130 lira, Giresun kalite için 132 lira olarak belirledi. Üstelik TMO, alım fiyatını açıklamasının çabucak akabinde fındık satışına başladı. TMO’nun 124 liraya fındık satması, özgür piyasada fiyatın daha da düşeceği tenkitlerine neden oldu. Fiyatların piyasada 100 liraya kadar düşmesi bekleniyor. Bu yıl alım fiyatının en az 180 lira olması gerektiğini söyleyen üretici ise isyanda. Açıklanan fiyatlara yansılar sürüyor. CHP Ordu Milletvekili Seyit Torun fiyatlara reaksiyon göstererek, “Bu üreticiyi yok saymaktır” tabirlerini kullandı. TMO’nun düşük fiyattan satış yapmasını ise “üreticiyi köşeye sıkıştırmak” olarak nitelendirdi, “Bu yabancı alıcılara, fındık kartellerine fiyat düşürme sinyali olmuştur” dedi.

KAYISI
Kayısıda da durum misal. Malatya’da kayısı üreticisi depremzede çiftçiler, hem düşük alım fiyatlarına hem de kentte güzelleşmeyen şartlar nedeniyle mağdur edildi. Bir kayısı üreticisi, “Kayısıyı geçen yıl don vurmuştu, bu yıl kayısı artsa da üretici sevinemedi” dedi. Kuru kayısının geçen yıl 150-160 liradan alıcı bulduğunu anlatan çiftçi, “Bu yıl şu anda 80 liradan satılıyor. Kayısıyı kış aylarına kadar saklayabilirsek kurutup geçen yılın fiyatlarını görebiliriz” dedi. Lakin kentte saklama şartları da zelzele nedeniyle ziyan gördü. Depremzede üretici, kayısılarının konteyner depolarda saklamak zorunda. Konteynerler ise kayısının uzun mühlet dayanmasını sağlayacak şartlardan uzak. Geçtiğimiz hafta da Malatya Ziraat Odası Başkanı Yunus Kılınç, kayısıların konteynerlerde uzun müddet saklanamadığını ve kurutulamadan çürüdüğünü anlatmıştı. Sarsıntıda pek çok deposu yıkılan kentte kayısılar, kış dönemine kadar zahmetle saklanabiliyor.

KARPUZ
Karacabey’de karpuzda da durum farksız. Karpuz fidesinin maliyeti 19 ile 22 lira ortasında değişirken karpuz tarlada alıcı bulamıyor. Çiftçi Zafer Duman, bu yıl ektiği tüm eserlerden ziyan ettiğini anlattı. Duman, “Girdiler, geçen seneye nazaran yüzde 100 zamlandı. Bizim eserimiz yalnızca yüzde 15 zamlandı. Bütün eserlerde biz fahiş artırım farklarıyla karşı karşıyayız. Geçen sene 15-20 lira olan mazot maliyetimiz bugün 45 lira. Geçen sene 350-400 lira olan gübre maliyetimiz bugün 750-800 lira” diye konuştu.

Osmaniye’de de karpuz tarlada kaldı. Kilosu 1 liraya kadar düşen karpuz, bu haliyle bile alıcı bulamıyor. Karpuz üreticisi Soner Cankurt, karpuzunun tarlada yandığını anlattı, “5- 20 gün evvel kilosu 13 lira olan karpuz şu anda 1 liraya kadar düştü. Alan da satan da yok. Maliyetler dört katına çıktı. Tarlada bu türlü yanıyor karpuzumuz. Gelen tüccarlar da 1 lira vermiyor” dedi.

DOMATES
Bursa Karacabey’de domates üreticisi tüm yıl harcadığı emeğin karşılığını alamadı. Akhisar köyünde tarımla uğraşan Sinan Çiftçi, eserlerinin tarlada kaldığını anlattı. Çiftçi, “Üretici, ürettiğinin karşılığını alamıyor, ziyan ediyor, iflas ediyor.” dedi.

Çiftçiler, 1 dönümden 15 bin lira ziyan etti. 3,5 liranın maliyete lakin yeteceğini anlatan üreticinin para kazanması için ise domatesi en az 4 liradan satması gerekiyor.

patronlardunyasi.com