Ekonomist Prof. Dr. Evren Bolgün tasarruf paketini eksik buldu: Heybedeki en büyük turp, ödeme garantisi verilen KÖİ projeleri

Nasıl Bir İktisat TV’de yayınlanan İktisat Masası’nda dün açıklanan kamu tasarruf paketi ele alındı. Gazeteci Barış Esen ve Berfin Çipa’nın sorularını yanıtlayan Beykoz Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Evren Bolgün, tasarruf paketini kıymetlendirdi.

İşte Bolgün’ün açıklamalarının tamamı:

CİDDİ SERVET TRANSFERİ VAR, BU PAKETTE OLMALIYDI

Kamuda tasarruf paketinde açıklanan değerler kabaca Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’nın binde 0,5’i üzere bir ölçüsüne tekabül ediyor. Fakat sonuçta 2,6 trilyon TL’lik hedeflenen bir bütçe açığı var 2024 yılı için. Münasebetiyle Sayın Cumhurbaşkanı’nın ifade etmiş olduğu birinci etapta gördüğümüz açıklamasındaki 100 milyarlık toplam tasarruf, çizilen yol miktarsal olarak çok fazla bir şey değil. Yalnızca sembolik bir manası olabilir 100 milyar TL’lik tasarrufun.

Sunuma baktığımızda, “Fiyat istikrarı, mali disiplin, sürdürülebilir cari açık ve yapısal dönüşüm, yani her şeyi bir ortada yapıyoruz ve sürdürülebilir yüksek büyümeyi de sağlıyoruz” vurgusu yapıldı. Bu sürdürülebilir yüksek büyümeyi Türkiye 2001 krizinden sonra Kemal Derviş devrindeki programın ardından, aslında IMF’nin stand by takviyesiyle yaklaşık 6-7 yıl sağlamıştı. Yüksek diyebileceğimiz bir oran olan yüzde 7’ler civarında ortalama büyümeyi sürdürdük. Aslında 2008 krizine kadar da götürdü bizi.

TAŞITLAR, KAMU BİNALARI, İSTİHDAM SEMBOLİK VE KISA PERİYODİK TASARRUF

Ancak biz istikrarı kaybedeli oldukça bir mühlet oldu. Yani 2001’in öncesinde de Türkiye’de enflasyon yüzde 20’ye yakındı. Ondan sonra ipin ucu kaçtı. Bu sene de natürel çok yüksek enflasyonla tamamlanacak halihazırda fakat zelzelenin de tesiriyle mali disiplin tarafında işin ayarı kaçtı. Taşıtlarda, binalarda tasarruf, kamu istihdamı deniliyor fakat bunlar daima sembolik kalıyor. Ben hayatım boyunca bu telaffuzları çok gördüm. Kısa mühlet yapılıyor bu tasarruflar mesela bu sene için bu türlü tedbirler dikkate alınıyor olabilir lakin sonrasında devam ettirilmesi pek mümkün olmaz üzere geliyor. Münasebetiyle inandırıcılığı da sorgulanabilir.

En enteresan olanı da tedbirlere uymayanlara ceza kesileceği söz edilmiş. Cezayı kim ödeyecek? Kamu kendine ceza kesecek, o bütçede tekrar halk mı ödeyecek cezayı? Pek bir şey anlayamadım. Şahıslar mi ödeyecek, kurumlar mı ödeyecek? Bu türlü bir garip durum var. Hani 12? Oluştu başımda lakin onun dışında natürel. Halbuki asıl yapılması gereken kayıt dışılığın önüne geçmektir. Lakin bu da Türkiye’nin yalnızca bugün yaşadığı bir sorun değil. Son 40-50 yıl için konuşursak bu sorunu daima yaşıyoruz. Kayıt dışıyla gayret için çok somut hareketler yapılması lazım. Yalnız bir öteki durum daha var. Son 3 yıldır bunu görüyoruz: Önemli bir servet transferi yapıldı 2021’in son çeyreğinde başlayan KKM ile. Ondan öncesinde de aslında öteki cinste transferler vardı. Kur tarafından bilhassa yapılan birtakım hareketler oldu. Lakin bu KKM süreci içerisinde biz yalnızca yaklaşık 1 trilyon 58 milyarlık Hazine ve Merkez Bankası yükünü görüyoruz. Şu ana kadar 2023 sonu itibariyle. Artık natürel kur çok artmıyor ancak sonuçta bir yekûn de kaldı. Bu servet oluşumunu düzgün planlamak, bilhassa son 3-4 yılda hangi gelir kümelerine ne kadar transfer olduğunu tespit etmek güç bir şey değil. Yani bunlara bakılmalı.

Gayrimenkul tarafına da yani duran varlıklar tarafına da toplumun yüzdesel olarak az olan kısmına da önemli ölçüde transfer yapıldı. Bunların düzeltilmesi lazım öncelikli olarak. Fakat bunlar yok tasarruf paketinde. Vergi tarafı mali tarafta da bir sıkılaşma için dikkate alınması gereken bir ögeydi. Bu ayrıntılar eksik. Öte yandan Kamu Özel İş birliği (KÖİ) projeleri var. Heybenin içindeki en büyük turp burada yatıyor. Hepimiz biliyoruz buradaki garantileri. Yalnızca bu yılki bahsedilen ödeme ölçüsü 5 milyar dolara hakikat gidiyor. Yıllarca devam edecek bu ödemeler. Buradaki hadise aslında şeffaf bir formda yönetilecek ise bunun projelendirme, maliyetlendirme ve garanti ödeme ayrıntılarının açıklanması lazım topluma. Bunda ticari sır diye saklanacak bir şey yok ki. Herkesin faydalandığı, halkın faydasına yapılan altyapı ve üstyapı yatırımları bunlar. Yıllardır ticari sır diye saklanıyor. Lakin bu kadar parayı da bütün millet ödemeye devam ediyor. Ortadaki fark da çok önemli ölçü. Bu kalemler gerçek dürüst konulmalıydı. Bir de takvimlendirme olmalıydı. Yani aylar itibariyle yapılacakların takvimlendirilmesi ve kamuoyu tarafından izlenmesi daha hakikat olurdu.

patronlardunyasi.com