Bayraktar: Sinop Nükleer Santrali için Rosatom istekli ve önde

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Avrupa’nın güç arz güvenliği ile ilgili
endişelerinin giderilmesi için teknik altyapının hazırlanması halinde Türkiye’nin Bulgaristan’a yapılacak gaz transferini 3,5 milyar metreküpten 7 milyar metreküpe kadar çıkarabileceğini,
25-30 milyar metreküplük LNG sürece kapasitesinden de Avrupa ülkelerini yararlandırabileceğini söyledi.

Bakan Bayraktar, Sinop’ta yapılacak ikinci nükleer santral için Rusya’nın, Trakya’da planlanan nükleer santral için de Çin’in avantaj sahibi olduğunu belirtti.

Alparslan Bayraktar, Bloomberg’le gerçekleştirdiği mülakatta Avrupa’nın karşı karşıya olduğu gaz krizinde Türkiye’nin rolünden Sinop ve Trakya nükleer santral projelerine; Irak-Ceyhan petrol boru sınırındaki mevcut durumdan Rusya’nın Türkiye’ye doğal gazda sağladığı indirimin geleceği ve
Körfez’den beklenen somut güç yatırımlarına kadar bir dizi soruyu yanıtladı.

‘Akış 10 milyar metreküpe kadar çıkabilir’

Rusya-Ukrayna-Avrupa boru çizgisinin transit mutabakatı bu yıl sona eriyor. Avrupa’da son vakitlerde tahlil formülü olarak Türkiye’nin Azerbaycan’dan aldığı gazı Avrupa’ya satması, ortaya
çıkan boşluğu da Rusya’dan gaz alarak doldurması üzere formüller konuşuluyor.

Bu formülleri “kapasite ve piyasa bilgisinden habersiz yorumlar” olarak kıymetlendiren Bakan Bayraktar, Kuzey Akım’ın bugün için çalışmadığını, Ukrayna üzerinden geçen transitin mühletinin uzatılmayacağının da açıklandığını anımsattı. TANAP ve TAP’ta standart akışın devam ettiğini anlatan Bayraktar, Türkiye’den Bulgaristan’a 3,5 milyar metreküplük akışın birinci etapta 7 milyar ve daha sonra 10 milyar metreküpe kadar ulaşabileceğini anlattı.

Bayraktar, “Türkiye Avrupa’ya gaz tedariğini artırdı, daha da artırabilir. Muhtaçlığımız olan şey şu; Türkiye-Bulgaristan enterkonneksiyon kapasitesinin Bulgar tarafında artması lazım. Şu anda da bununla ilgili bir çalışmamız var. O kapasitenin yani 3,5 milyarın, 7,5 milyara çıkması hatta tahminen 10 milyar metreküpe çıkmasıyla ilgili bir çalışmamız var.” diye konuştu.

Bakan Bayraktar bu konuda Türkiye’nin SOCAR ve Azerbaycan’la bir tahlil üretebileceğini de kelamlarına ekledi.

Türkiye’nin son yıllarda yaptığı LNG sürece gemileri FSRU yatırımlarına değinen Bayraktar, “Biz şu anda en az 25-30 milyar metreküp LNG rahatlıkla alabilecek durumdayız” dedi ve Avrupa’nın kendi aldığı LNG’yi Türkiye’nin imkanlarıyla işleyebileceğini ya da direkt Türkiye’nin alım gücünden
yararlanabileceğini de söyledi.

Avrupa’nın arz güvenliği konusunda rahatlaması için Türkiye ile ve Azerbaycan’la uzun vadeli taahhütler üzerinden hareket etmesi gerektiğinin altını çizen Bayraktar, “Üretici olan Azerbaycan’a, Türkiye üzere bu kadar altyapı yatırımı sağlamış bir ülkeye diyeceksin ki ‘Benim gereksinimim bu. Benim her yıl 10 milyar metreküp ilave gaza gereksinimim var.’ Azerbaycan da diyecek ki ‘Ben Hazar’da şu kadar gazı şu kadar müddette üretirim, bunun için bu kadar yatırıma gereksinimim var. Senden de şu garantiyi almam lazım 10 yıl, 15 yıl…’ Bir şey vermen lazım.” dedi.

Türkmen gazı swapla gelecek

Türkiye yakın geçmişte Türkmenistan ve İran’la doğal gaz işbirliği konusunda muahedeler imzaladı.

Bu mutabakatların süreçte gaz tedariği konusunda nasıl rol oynayacakları sorusunu da yanıtlayan Bayraktar, “Bu ay içerisinde Türkmenistan ziyareti planlıyorum. Ümit ediyorum orada bir sonuç alıp tarihimizde birinci defa tahminen Türkmen gazını Türkiye’ye ulaştırmış oluruz. Şu anda birinci etapta üzerinde durduğumuz swaplarla yani Türkmen gazının İran’a verilmesi, onun da bize ya İran hududunda ya da
Azerbaycan-İran teması üzerinden teslim edilmesi.” dedi.

Bayraktar, birinci etapta 1,5-2 milyar metreküplük bir doğal gaz arzının kelam konusu olabileceğini, bunun da birebir biçimde Avrupa’nın arz güvenliğinde rol oynayabileceğini anlattı.

‘Rusya’dan özel fiyatlar alıyoruz’

Rusya’nın Türkiye’ye doğal gazda indirim yapıp yapmadığı, yaptıysa bunun devam edip etmediği Türkiye güç gündeminde sıkça konuşulan bir başka husus. Bakan Bayraktar, doğal gaz
alımlarının kimi formüller üzerinden hesaplandığını belirtti ve ekledi:

“Biz Gazprom ile yaklaşık 40 yıla yakındır çalışıyoruz. Elbette ki çok daha özel bir alakamız var. Bu manada biz geçtiğimiz yıl biz yaz ve kış aylarında fiyat formülünden bağımsız, kimi özel fiyatlar alıyoruz. Bunlar vakit zaman olur. Piyasa koşulları, tüketim ölçüleri, ithalat ölçülerine bağlı
olarak vakit zaman satıcı, vakit zaman alıcı farklı tekliflerde bulunabilir.”

Bayraktar, kelam konusu indirimin bu kış da devam edip etmeyeceği sorusuna, “Geçen hafta bilhassa Astana’daki görüşme bu manada çok olumlu ve çok müspetti. Sayın Putin’in yaklaşımı da pek olumlu bu noktada. Biz de diyoruz ki, Türkiye’ye daha ucuz gaz alabilirsek biz daha büyük bir pazar imkanı sunabiliriz.” cevabını verdi.

BOTAŞ’ın Rusya’ya borcu olduğu tarafındaki tartışmalara da değinen Bayraktar, “Bizim kimseye borcumuz yok. Asla o denli bir şey kelam konusu değil. BOTAŞ şunlar tarafından alınacak vs. öyle
bir şey de yok. Çok net tabir edeyim.” dedi.

Irak’a su yatırımı karşılığı petrol

Irak-Ceyhan petrol boru sınırı 6 Şubat 2023 zelzelesi ve gerisinden yaşanan sel sonrası Türkiye tarafından tamirat gerekçesiyle kapatılmıştı. Türkiye’nin tamir çalışmalarının tamamlandığını duyurmasına karşın sınırdan şimdi bir akış gerçekleştirilmiyor.

Bakan Bayraktar, bu konuda da “Ben 2 Ekim’de Abu Dabi’de, 4 Ekim 2023 prestijiyle sınırın hazır olduğunu duyurdum. Bugün tarih 11 Temmuz. Neredeyse 1 yıl oldu. Sorunun kimden kaynaklı
olduğunu görüyorsunuz.” derken, Irak merkezi hükümetiyle Erbil’in süreçte mutabakat sağlayamadığına işaret etti.

Bayraktar, Türkiye’nin Irak’la önümüzdeki periyotta yeni bir proje başlatabileceğini belirtirken, “Irak’ta yapılacak bilhassa sulama yatırımlarıyla alakalı bir süreç işliyor. Bu bahiste biz Irak’a yardımcı olmaya uğraş ediyoruz. Oradaki çalışmaların petrolle ödenmesi konusu şu anda gündemde” dedi.

Sinop’ta Rusya, Trakya’da Çin

Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçen hafta Astana’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmesi sonrasında ikinci nükleer santralin Rusya ile inşa edilmesi konusundaki görüşmelere değinmişti.

Nükleer konusunda Türkiye’nin 2050 yılına kadar 20 bin megavata ulaşma maksadına değinen Bayraktar, Rusya’nın Akkuyu’dan sonra Sinop’u yapma konusunda istekli olduğunu belirtti.
Rosatom’un Sinop’la ilgili hazırlık süreci tamamlanana kadar Akkuyu’yu bitirip, buradan Sinop’a geçmek istediğini anlatan Bayraktar, “Önümüzdeki 2-3 yıl içerisinde lisanslama çalışmaları Sinop’ta bitecek. O grup Akkuyu’dan üst gidecek. Hasebiyle onların bu işe doğal istekli olmasının en temel noktası bu ve bu manada bana ve birçoklarına nazaran de öndeler” diye konuştu.

Bakan Bayraktar, yeni santrallerde Türkiye’nin teknoloji transferi ve yerlileştirme üzere amaçlarının yanı sıra özel kesimle ya da kamu şirketleriyle ortak bir model de
geliştirebileceğine işaret etti.

Bayraktar Akkuyu’da inşaat planlarının büyük oranda maksada uygun ilerlediğini söyledi.

Alparslan Bayraktar, Trakya’daki üçüncü nükleer projesi için de “Çin’le esasen çok geçmişten gelen bir görüşme sürecimiz var. Çin Devlet Lideriyle Astana’da görüşmemizde gündem
maddelerinden bir tanesi buydu. Onların da Trakya’da bugüne kadar sürdürdüğümüz bir müzakere süreci var.” dedi.

‘20 reaktör olabilir’

4 reaktörlük Akkuyu’nun yanı sıra Sinop ve İğneada’a 8’er reaktör kurulabilecek bir kapasite olduğunu belirten Bayraktar, “20 reaktörlük, yani 20-25 bin megavatlık bir kurulu güce böylelikle ulaşabiliriz. Bu takvim 2040’lı yılları bulabilir.” diye ekledi.

Türkiye nükleer santraller dışında küçük modüler reaktörler konusunda da ABD ile son devirde yakın temasta. Bayraktar, bu ay sonunda ABD’li Westinghouse’un kendisini ziyarete geleceğini söyledi.

Nadir elementler ve batarya fabrikası

Türkiye, az elementler ve kritik minerallerle ilgili rezervleriyle de sık sık gündeme geliyor. Enerji Bakanı Bayraktar, Eskişehir Beylikova’daki sahanın dünyadaki en büyük ikinci saha olduğuna işaret etti. Bu mevzuda rezervin büyüklüğü kadar hangi elementlere odaklanılacağı ve hangi saflıkta
işleneceği bahislerinin kıymet taşıdığına değinen Bayraktar başta Çin olmak üzere Avustralya ve Güney Afrika ile de bu süreçte görüşmeler yaptıklarını söyledi.

Bayraktar, “Açıkçası Çin bu alanda çok ileride. Yani bir manada doğal bir partner alternatifi olarak karşımıza çıkıyor.” diye ekledi.

Bloomberg’in geçtiğimiz hafta duyurduğu Çinli otomotiv üreticisi BYD’nin Türkiye’ye 1 milyar dolarlık yatırımından sonra Eskişehir’deki kelam konusu alanda bir de batarya fabrikası kurulması gündemde. Bu konunun Sanayi Bakanlığı ile alakalı olduğunu söyleyen Bayraktar, “Burada BYD’nin de hem kendi kullanımı hem de Avrupa’daki araç imalatçıları için bir çalışması var mı ben bilmiyorum fakat bunun isabetli olabileceğini düşünüyorum” dedi.

‘İlk somut Körfez yatırım yakında’

Türkiye yaklaşık 1 yıldır Körfez’den gelecek yatırımları konuşuyor. 50 milyar doları bulan projelerin 27 milyar dolardan fazlası ise güç alanına odaklı. Lakin bugüne kadar somut bir yatırım gelmedi.

Bayraktar ve hükümet yetkilileri bunun nedenini bugüne kadar projelerin yenilenebilir güce odaklı ve uzun vadeli olmasına bağladı.

Bayraktar “Türkiye’nin beklentileri ve istekleri karşı tarafla uyumlu olduğu vakit yakında muahedeyi duyarsınız. Bilhassa bir ülkeyle (somut aşamaya) geldik. Bu mülakattan sonra bir görüntü konferansım var yenilenebilir güç ile ilgili” değerlendirmesini yaptı.

Bayraktar, yenilenebilir güçte de Çin’in kıymetli bir güç haline geldiğini anımsatırken, “Çinli şirketleri de bekliyoruz. Onlarla da görüşmelerimiz var. Rüzgar için var, güneş için var. Bize en uygun kurallarda elektriği getirecek, yerlileşme ile belirli seviyeyi tutturan projeler gelirse bunlara biz sıcak bakıp bunları hükümetlerarası muahede yoluyla hayata geçirmek istiyoruz.” diye konuştu.

Exxon’la mutabakatımız uzun vadeli

Türkiye, Mayıs ayınnda ABD’li Exxon’la LNG mutabakatı imzaladı. Mutabakat çerçevesinde 10 yıl mühletle her yıl yaklaşık 2,5 milyon tona kadar LNG tedarik edecek. Bir taraftan ABD ile
bu süreç işletilirken öbür taraftan Rusya ile güç diyaloğunun sorun yaratıp yaratmayacağı sorusunu da yanıtlayan Bayraktar, şunları kaydetti:

“İşin daima siyasi perspektifinden bakıyorsunuz. İktisadi açısından baksanız şöyle bir fotoğraf görürsünüz; biz hem alternatif çeşitlendirmeye, esneklik kazanmaya çalışıyoruz. Amerika’da o kapasite artışını görünce bu ne demek? Fiyatların ucuzlama ihtimali var fakat senin FSRU gemin yok. Münasebetiyle biz bu altyapıyı sağladık, kazandık. Münasebetiyle bu manada Türkiye’ye LNG satışında Amerika kıymetli pazar hissesine erişti.

Türkiye’de elbette ki düzgün, rekabetçi fiyatlar geldiği sürece biz bunu almak istiyoruz. Exxon muahedesinin özelliği şu; bu muahede uzun periyotlu bir muahede. Bu mevzuda. biz açıklamamızı inşallah yakında yaparız. Yalnızca Exxon’la değil, öteki şirketlerle de uzun periyotlu LNG kontratlarındaki kararımızı önümüzdeki günlerde vermiş oluruz ve kamuoyu ile paylaşırız.”