Sistemin istihdam farkı: 1. bölge liderliği elinden bırakmıyor

Düzenlenen teşvik belge­si sayısı, yatırım meblağı ve is­tihdamda İstanbul, Ankara, Kocaeli, İzmir, Antalya, Bur­sa, Eskişehir, Muğla, Tekir­dağ’dan oluşan 9 ilin açık orta en yüksek hisseleri aldığı bu periyotta yatırımların bölge­sel dağılımındaki güzelleşmeye katkısı öngörülenden düşük kaldı. Lakin yeni sistem, ya­tırım fiyatında en az hissesi al­maya devam eden Adıyaman, Ağrı, Ardahan, Batman, Bin­göl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkâ­ri, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van vilayetleri ile Çanakkale’nin Boz­caada ve Gökçeada ilçelerinin yer aldığı en geri kalmış 6’ncı bölgede ise ağır emek-yo­ğun yatırımların tesiriyle is­tihdam artışına gözle görülür bir ivme kazandırdı.

12 YILDA 90 BİN 498 DOKÜMAN 10,1 TRİLYON TL YATIRIM

Dünya’dan Naki Bakır’ın haberine nazaran, Sanayi ve Teknoloji Bakan­lığı bilgilerine nazaran yeni teşvik sisteminin uygulamaya ko­nulduğu 20 Haziran 2012 ta­rihinden Nisan 2024 sonuna kadar olan periyotta, ülke ge­nelinde gerçekleşecek yatı­rımlar için Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından 90 bin 498 adet teşvik dokümanı düzen­lendi. Bu dokümanlarının 86 bin 804’ü yerli, 3 bin 694’ü yaban­cı sermayeli firmalarca alındı. Dokümanlar kapsamındaki top­lam sabit yatırım meblağı da 10 trilyon 76,5 milyar liraya ulaş­tı. Bu devirde yerli firmala­ra düzenlenen evraklarda ön­görülen toplam sabit yatırım meblağı 8 trilyon 442,8 milyar, yabancı sermayeli firmaların aldığı dokümanlardaki fiyat ise 1 trilyon 633,7 TL oldu.

TEŞVİKLER 9 İLDE

Anılan devirde düzenle­nen yatırım teşvik belgeleri­nin 35 bin 627 adetle yüzde 39,4’ü 1’inci bölgede gerçek­leştirilecek yatırımlar için alındı. Balıkesir, Bilecik, Bo­lu, Çanakkale Denizli, Edir­ne, Isparta, Karabük, Kayse­ri, Kırklareli, Konya, Mani­sa, Sakarya, Yalova vilayetlerinden oluşan 2’nci bölge 16 bin 392 adetle toplam doküman sayısın­da yüzde 18,1; Adana, Burdur, Düzce, Gaziantep, Karaman, Kırıkkale, Kütahya, Mersin, Samsun, Trabzon, Rize, Uşak ve Zonguldak vilayetlerinden olu­şan 3’üncü bölge 12 bin 267 adetle yüzde 13,6 hisse aldı.

Ay­nı periyotta 8 bin 416 adet teş­vik evrakı alınan Afyonkara­hisar, Aksaray, Amasya, Art­vin, Bartın, Çorum, Elâzığ, Erzincan, Hatay, Kastamonu, Kırşehir, Malatya, Nevşehir, Sivas’ı kapsayan 4’üncü böl­genin toplamdaki hissesi yüz­de 9,3 ve 6 bin 526 evrak alı­nan Bayburt, Çankırı, Erzu­rum, Giresun, Gümüşhane, Kahramanmaraş, Kilis, Niğ­de, Ordu, Osmaniye, Sinop, Tokat, Tunceli ve Yozgat il­lerinin bulunduğu 5’inci böl­genin hissesi da yüzde 7,2 oldu. Yeni teşvik sistemi, en düşük gelişmişlik seviyesindeki 6’ncı bölgenin alınan teşvik evrakı sayısındaki hissesini ise kısmen yükseltti. Bölge, 11 bin 2 teş­vik dokümanı ile kendinden daha düşük teşvik ögelerinden yararlanan 4 ve 5’inci bölgele­ri geçerek yüzde 12,2 hisse aldı.

YATIRIMIN YÜZDE 42’Sİ BİRİNCİ BÖLGEDE

Düzenlenen evrakların yüz­de 0,3’ünü oluşturan 268’inin ise birden fazla ili kapsayan “muhtelif bölge” yatırımları için olduğu belirlendi.

Büyük bütçeli yatırımların oranına bağlı olarak 1’inci böl­genin yatırım fiyatındaki hissesi ise evrak sayısındaki hissesinin da üstünde gerçekleşti. Anılan periyotta teşvik dokümanına bağ­lanan toplam yatırımların 4 trilyon 190,3 milyar liralık kıs­mını alan 1’inci bölgenin top­lamdaki hissesi yüzde 41,6 oldu.

Bu devirdeki yatırımların yaklaşık 1 trilyon 956 milyar lira ile yüzde 19,4’ünü 2’inci, 1 trilyon 533 milyar lira ile yüz­de 15,2’sini 3’üncü, 785,3 mil­yar lira ile yüzde 7,8’ini 4’ün­cü, 581,5 milyar lira ile yüzde 5,8’ini 5’inci bölge aldı.

6’NCI BÖLGEDE DURUM

Yeni teşvik sisteminde po­zitif ayrımcılık uygulanan 6’ncı bölge ise sunulan son de­rece cazip teşvik ve dayanaklara karşın bu devirde toplam yatırım fiyatında en düşük hissesi almaktan kurtulama­dı.Yaklaşık 12 yıllık dönem­de 472,1 milyar liralık yatırı­ma gidilen bölgenin, ülkedeki toplam teşvikli yatırımlardan aldığı hisse yalnızca yüzde 4,7’te kaldı. Gelişmişlik bakımın­dan en geri durumda olan bu bölgenin yatırım sayısında görece süratli artışla 4 ve 5’inci bölgeleri geçmesine karşın meblağ bazında sonunculuktan kurtulamaması, düşük bütçeli emek-yoğun yatırımların faz­lalığından kaynaklandı.

Anılan periyotta teşvik bel­gesine bağlanan yatırımların yüzde 5,5 oranındaki 558,4 milyar liralık kısmını ise “muhtelif bölge” yatırımları oluşturdu.

SİSTEM, İSTİHDAMDA FARK YARATTI

Haziran 2012-Nisan 2024 periyodunda düzenlenen teş­vik evrakları kapsamında ül­ke genelinde gidilen yatırım­larda toplam 2 milyon 785 bin 857 kişilik istihdam yaratıl­ması öngörüldü. Teşvik bel­gesi sayısı ve yatırım tutarın­da olduğu üzere istihdamda da en gelişmiş 9 vilayet en yüksek hissesi almaya devam etti. Toplam is­tihdamın 963 bin 557 kişi ile yüzde 34,6’sı bu bölgeye yöne­lik yatırımlarda öngörüldü.

Yeni sistem, istihdam ar­tışında en geri kalmış 6’ncı bölge lehine büyük fark ya­rattı. Bu periyotta teşvik bel­gesi sayısında 4’üncü, yatı­rım meblağında sonuncu sı­rada yer alan 6’ncı bölge, aldığı emek-yoğun yatırım­ların yüksek hissesi münasebetiyle yaratılacak istihdam sayısın­da 2’nci sıraya yükseldi. Teş­vikli yatırımlarda öngörülen toplam istihdamda 6’ncı böl­ge 646 bin 776 kişi ile yüzde 23,2 hisse aldı. Buna nazaran 12 yıllık uygulamada en fazla yeni istihdam, en çok yatırı­mı alan 1’inci bölgenin ardın­dan, en az yatırım alan 6’ncı bölgede yaratıldı.

İstihdamda bu bölgeleri 382 bin 270 kişi ve yüzde 13,7 hisseyle 2’nci, 286 bin 48 kişi ve yüzde 10,8 hisseyle 3’üncü, 258 bin 230 kişi ve yüzde 9,3 pay­la 4’üncü, 235 bin 230 kişi ve yüzde 8,4 hisseyle 5’inci bölge iz­ledi. Çok bölgeli yatırımlar­daki istihdam sayısı ise 13 bin 650 kişi oldu.

BÖLGESEL UÇURUM DEVAM EDİYOR

Bu yılın birinci dört ayına ait teşvik dataları de 12 yıllık kü­mülatif gerçekleşmelerin or­taya koyduğu tablonun devam ettiğini gösterdi. Ocak-nisan periyodunda teşvik evrakı sa­yısı ile kapsamındaki yatırım ve istihdamda açık orta en fazla hissesi 1’inci bölge aldı.

İlk dört ayda verilen 3 bin 882 teşvik evrakının 1.566 adetle yüzde 40,3’ü 1’inci, 707 adetle yüzde 18,2’si 2’nci, 482 adetle yüzde 3’üncü, 345 adetle yüzde 8,9’u 4’üncü ve 226 adetle yüzde 5,8’ini 5’in­ci bölge aldı. 522 teşvik belge­si alınan 6’ncı bölgenin hissesi yüzde 13,8’le 4 ve 5’inci bölge­lerden yüksek oldu.

Bu dokümanlardaki 314,8 mil­yar liralık yatırımın 103,8 mil­yar TL ile yüzde 33’ü 1’inci, 51,7 milyar lira ile yüzde 16,4’ü 3’üncü, 42,9 milyarla yüzde 13,6’sı 2’nci, 23 milyarla yüzde 7,3’ü 4’üncü ve 20,6 milyar lira ile yüzde 6,6’sı 5’inci bölgede gerçekleştirilecek. 6’ncı böl­ge ise evrak sayısının 4 ve 5’in­ci bölgelere nazaran fazla olma­sına karşın yatırım tutarın­da 17,2 milyar lira ile yüzde 5,5 hisse alarak son sırada yer aldı. Bu yıl dört aylık teşviklerde 55,5 milyar lira olan çok bölge­li yatırımların, evvelki yıllar­dan farklı olarak fiyat bazında yüzde 17,6 ile ikinci en yüksek alması dikkati çekti.

YENİ SİSTEMLE NE ÖNGÖRÜLMÜŞTÜ?

2012/3305 Sayılı Kararla 20 Haziran 2012’de uygulamaya konulan teşvik sistemi ile 81 vilayet sosyo ekonomik gelişmişlik seviyelerine nazaran 6 kümeye ayrılmış, devlet tarafından yatırımcılara sağlanacak Gümrük Vergisi muafiyeti, KDV istisnası, vergi indirimi, faiz ve sigorta prim dayanakları üzere teşvik teşvikler, en gelişmişten en az gelişmişe gerçek giderek artan formda yine düzenlenmişti. Yeni sistemle, ekonomik gelişmişlik seviyesi düşük ve gelişme dinamikleri zayıf vilayetlerde yatırımları canlandırarak bölgeler ortası gelişmişlik farklarını azaltmak, üretim, istihdam ve refahın daha istikrarlı dağılımını ve doğudan batıya, az gelişmiş vilayetlerden metropollere göçün azalmasını sağlamak amaçlanmıştı.

patronlardunyasi.com