TCMB Başkanı Fatih Karahan: Rezervlerdeki artış TL varlıklara geçişi destekliyor

Dünya gazetesinin düzenlediği ‘İklim İktisadı Sürdürülebilirlik Finansmanı Zirvesi’ İstanbul Finans Merkezi Ziraat Bankası Oditoryumu’nda başladı.

Ekonomi dünyasının üst seviye temsilcilerinin iştirakiyle gerçekleştirilen tepede, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan da bir konuşma yaptı.

Fatih Karahan’ın açıklamalarından satır başları şöyle:

“TALEPTEKİ OLAĞANLAŞMANIN YILIN İKİNCİ YARISINDA DA GÜÇLENEREK DEVAM EDECEĞİNİ GÖRÜYORUZ”

* 2023 yılının ikinci yarısından itibaren büyümenin kompozisyonuna baktığımızda iç talep katkısının kademeli olarak azaldığını, net ihracat katkısınınsa, kademeli bir biçimde derin negatif düzeyden 2024 birinci çeyrek prestijiyle olumluya döndüğünü görüyoruz.

* Öncü göstergelere ve kredi piyasası gelişmelerine baktığımızda talep şartlarındaki olağanlaşmanın yılın ikinci yarısında da güçlenerek devam edeceğini öngörüyoruz.

* Büyüme kompozisyonundaki değişim, beklentilerdeki düzgünleşme ve talep şartlarının normalleşmesiyle ülkemizin dış istikrarı daha sürdürülebilir bir hale gelmektedir.

“CARİ İSTİKRARDAKİ GÜZELLEŞME İLE FİNANSMAN MUHTAÇLIĞI AZALDI”

* Mayıs 2023’te 57 milyar dolara yükselen 12 aylık cari açık, Mart ayı prestijiyle 30 milyar dolar düzeyine gerilemiştir.

* Mayıs ayı dış ticaret bilgileri de cari süreçler hesabındaki olumlu görünümün devam edeceği sinyalini net bir halde vermiştir.

* Cari istikrardaki güzelleşmeyle birlikte finansman muhtaçlığı azalırken, ülkemizin yurt dışı finansman kaynaklarına erişimi değerli ölçüde kolaylaşmıştır.

* Böylelikle, global finansal şartlardaki sıkılığa karşın, ülke risk primimizdeki gerilemenin tesiriyle, bankalarımızın ve gerçek sektörümünün yurt dışı borç çevirme oranları artarken borçlanma maliyetleri azalmıştır.

“DEZENFLASYON SİYASETİNE GÜCENİN ARTMASI TL VARLIKLARA YÖNELİMİ ARTIRIYOR”

* Son devirdeyse, dezenflasyon patikasına olan itimadın artması Türk lirası tasarruflara ve finansal varlıklara yönelimi arttırmaktadır.

* Bilhassa Nisan ayı başından itibaren, Türk Lirası mevduat hissesindeki artış hızlanmış ve artış bu kere KKM hesaplarındaki çözülmenin yanında, döviz tevdiat hesaplarından kaynaklanmıştır.

* Türk Lirası’na artan taleple birlikte, geçen yıl Ağustos ayında yüzde 31 düzeyine gerileyen Türk lirası mevduatların toplam mevduat içerisindeki hissesi, mayıs sonu prestijiyle yüzde 48 düzeyine ulaşmıştır. Tıpkı periyotta Kur Muhafazalı Mevduat bakiyesi zirve noktasından yarı yarıya gerilemiştir.

NİSAN’DAN BU YANA ÜLKEMİZE GELEN PORTFÖY AKIMLARI 10 MİLYAR DOLARI AŞTI

* Yurtdışı yatırımcıların da emsal formda Türk Lirası varlıklara talebinin arttığını görmekteyiz.

* Nisan ayı başından itibaren ülkemize gelen portföy akımları, başta devlet iç borçlanma senetleri olmak üzere 10 milyar doları aşmıştır.

* Mali sıkılaşma yapan birçok ülkede olduğu üzere sermaye akımlarının dezenflasyon ve finansal istikrar hedeflerine uygun bir biçimde yönetilmesini önemsiyoruz.

* Son attığımız adımlar ile yurt içi ve yurt dışı kaynaklı Türk lirası varlıklara talebin artması sonucunda ortaya çıkan likiditeyi çeşitli araçlar ile sterilize ederek finansal şartlardaki sıkılığı koruyoruz.

* Artan Türk Lirası talebi ile birlikte rezervlerimiz 145 milyar doların üzerine çıkmış ve Merkez Bankamızın net döviz durumu son iki ayda yaklaşık 70 milyar dolar güzelleşmiştir.

* Bu durum Türk Lirası varlıklara yönelik olumlu bir döngünün başladığını göstermektedir.

“REZERVLERDEKİ ARTIŞ TL VARLIKLARA GEÇİŞİ DESTEKLİYOR”

* Türk Lirası tasarrufların artması ve yatırımcıların Türk lirası finansal varlıkları tercih etmesi ile birlikte rezervlerimiz artmakta, rezervlerdeki artış Türk lirasına olan inancı pekiştirerek Türk lirası varlıklara geçişin devamını desteklemektedir.

* Mayıs ayı prestijiyle enflasyon yıllık bazda yüzde 75,5 düzeyinde gerçekleşmiştir.

* Enflasyonun Mayıs ayında en yüksek düzeyine ulaşacağını sonrasında da düşeceğini daha evvelki bağlantılarımızda paylaşmıştık.

* Dezenflasyon patikamıza nazaran Haziran ayında başlayarak manşet enflasyon yılın geri kalanında her ay gerileyecektir.

* Baz tesirleri nedeniyle yaz aylarında bu gerileme bilhassa besbelli olacaktır.

* Fakat para siyaseti duruşumuzu belirlerken bizim takip ettiğimiz gösterge, aylık enflasyonun ana eğilimi olmaya devam edecektir.

* Mayıs ayı prestijiyle aylık enflasyonun ana eğiliminin yüzde 3 civarında olduğunu kestirim ediyoruz.

* Enflasyon bilgilerine daha ayrıntılı baktığımızda, finansal şartlar ile kur gelişmeleri ve beklentilerinin değerli olduğu sağlam mal üzere kalemlerde, aylık enflasyonun kıymetli ölçüde yavaşladığını görüyoruz.

* Öbür taraftan hizmet enflasyonundaki katılık ve yüksek seyir, enflasyonist baskıları canlı tutmaktadır.

“ENFLASYONDA KALICI DÜŞÜŞ SAĞLANANA KADAR SIKI PARA SİYASETİ DURUŞUNU SÜRDÜRECEĞİZ”

* Enflasyonun ana eğiliminde bariz ve kalıcı bir düşüş sağlanana ve enflasyon beklentileri öngörülen varsayım aralığına yakınsayana kadar sıkı para siyaseti duruşunu sürdüreceğiz.

* Sıkı duruşumuz ile birlikte yurt içi talepteki dengelenme, Türk lirasında gerçek pahalanma ve enflasyon beklentilerinin güzelleşmesiyle ana eğilimin gerileyeceğini öngörüyoruz.

* Ana eğilimde beklenen bu gerileme ile birlikte enflasyon varsayımlarımızı 2024 yılsonu için yüzde 38, 2025 yılsonu için yüzde 14 düzeyinde belirledik.

* 2026 yılında, tek haneli enflasyona ulaşacağımızı öngörüyoruz.

* Bunun uzun bir süreç olacağını biliyor ve aşağı ve üst taraflı riskleri kıymetlendiriyoruz.

* Bilhassa belirtmek isterim ki enflasyon kestirimlerimiz sırf kestirim değil, para siyaseti sıkılığını belirlerken kullandığımız orta gaye vazifesi görmektedir.

* Bu nedenle enflasyon gerçekleşmelerinin ve beklentilerinin iddia patikamıza yakınsamasını dikkatle takip etmeye devam edecek ve enflasyon görünümünde bariz ve kalıcı bir bozulma olması halinde, para siyaseti duruşumuzu sıkılaştıracağız.

* Merkez Bankası olarak toplumsal refaha en büyük katkımızın fiyat istikrarını tesis etmek olduğunun şuuruyla hareket etmeye devam edeceğiz.

* İklim değişikliği uzun müddettir gündemde olan ve yakın devirde tesirlerini giderek artan formda hissetmeye başladığımız bir gerçek olarak karşımıza çıkıyor.

* Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası olarak yeşil dönüşüme takviye yahut iklim değişikliği ile gayret direkt vazifelerimiz ortasında yer almamaktadır.

* Lakin iklim değişikliği ve yeşil dönüşümden kaynaklanabilecek çeşitli risk ve yapısal dönüşümlerin, enflasyon ve finansal istikrar üzerindeki tesirlerini yakından takip etmekteyiz.

* İklim değişikliği, fizikî riskler yolu ile de iktisat ve finansal sisteme tesir etmektedir.

* Dünya Bankası varsayımlarına nazaran, 1980’lerde yıllık 80 milyar dolar seviyesinde olan doğal afet kaynaklı ekonomik kayıplar, iklim değişikliği kaynaklı afetlerin artmasıyla son yıllarda 350 milyar dolar düzeyinin üzerine çıkmıştır.

* Doğal afet riskinin artması, tedarik zincirleri ve dolaylı olarak enflasyon üzerinde riskler oluşturmaktadır.

* Tedarik zinciri şoklarının enflasyon üzerinde ne kadar büyük tesirleri olabildiğini pandemi devrinde gördük.

* İklim kaynaklı fizikî risklerin finansal sistemler tarafından gerçek fiyatlanması ve gerekli sigorta piyasalarının geliştirilmesi finansal istikrar için de kıymetlidir.

* Finansal istikrar için iklim kaynaklı riskleri yönetmek kadar azaltmak da kıymetlidir.

* Birleşmiş Milletler varsayımlarına nazaran düşük karbonlu iktisada geçiş ve 2050 yılı global net sıfır emisyon amacına ulaşabilmek için, 2030 yılına kadar, yılda en az 5 trilyon dolarlık bir global yatırıma muhtaçlık bulunmaktadır.

* Bu sayı global hasılanın yüzde 5’ine eşittir.

* İklim değişikliğine hazırlanmak için kıymetli bir yatırım ihtiyacı varken, bilhassa gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir finansman açığı bulunmaktadır.

* Ülkemizde de 2053 Net Sıfır Emisyon Maksadına ulaşabilmek ve 2026 yılında mali yükümlülükleri (karbon ücreti) devreye girecek olan, AB’nin Hudutta Karbon Düzenlemesi Düzeneğine ahenk sağlayabilmek için değerli bir finansman gereksinimi bulunmaktadır.

* Bu finansman ile yapılacak yatırımları muhakkak yalnızca bir maliyet olarak görmemeliyiz.

* Yeşil dönüşüm birçok istikametten fırsatlar da sunmaktadır.

* Bu alanda yapılacak yeni yatırımlar yalnızca iklim değişikliği kaynaklı riskleri azaltmayacak, tıpkı vakitte ülkemizin iktisadına de katkı verecektir.

* Örneğin, yenilenebilir güç yatırımları ile, güç gereksinimimizin yenilenebilir kaynaklardan karşılanmasının, fiyat istikrarı ve cari açığa olumlu katkısı olacaktır.

* Son devirde sürdürülebilir finansman alanında da artış görüyoruz.

* Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, 2023 yılı Nisan ayında gerçekleştirilen 2,5 milyar dolar pahasında birinci yeşil devlet tahvil ihracı yapılmış ve kelam konusu ihraca yönelik güçlü bir talep gözlenmiştir.

* Kamu borçlanmasının yanında gerek bankaların gerekse gerçek kesimin son periyot yeşil ihraçlarında da bir artış görülmektedir.

* Datalara bakıldığında, ülkemizde toplam Çevresel, Toplumsal, Yönetişimsel (ÇSY) sermaye piyasası fonlamasındaki artış dikkat çekmektedir.

* 2023 yılı Eylül ayı başında 2,4 milyar TL olan yurt içinde ihraç edilen ÇSY borçlanma senetleri toplamı, Mayıs 2024 prestijiyle 7,9 milyar TL’ye yükselmiştir.

* Tıpkı devirde yurt dışında ihraç edilen ÇSY borçlanma senetleri toplamı ise 8,2 milyar dolardan 14,3 milyar dolara ulaşmıştır.

* Yeşil dönüşümün sağlanması için gereken finansmanın büyüklüğü, ülkemizin global finans piyasalarına entegrasyonu ve yurt içi piyasaların derinleşmesi için de bir fırsat sunmaktadır.

* İlerleyen devirde bilhassa yurt dışından sağlanacak kaynaklar yeşil dönüşüm finansmanını kolaylaştıracaktır.

* Global sürdürülebilir sermaye piyasası fonlarının toplam varlık kıymeti, 2023 yılında yaklaşık 30 trilyon dolardır. Bu piyasanın 2030 yılına kadar 40 trilyon dolar büyüklüğe ulaşacağı varsayım edilmektedir.

* Ülkemizin global sürdürülebilir sermaye piyasasından aldığı hissenin hâlâ düşük olduğunu (yüzde 0,26) görmekteyiz.

* Bu bağlamda, son periyotta çok taraflı kalkınma bankalarınca ülkemize sağlanan sürdürülebilirlik temalı uzun vadeli ve düşük maliyetli fonlarda görülen artış mutlu edicidir.

“DÜNYADA MERKEZ BANKALARININ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİYLE ÇABADAKİ ROLLERİ ŞİMDİ NETLEŞMEDİ”

* Sürdürülebilir finansman piyasalarının Türk lirası cinsi varlıklar ile yurt içinde de büyümesi, finansal piyasaları derinleştirerek Türk lirası cinsi tasarruf aracı çeşitliliğini artıracaktır.

* Sürdürülebilir finansman piyasalarının gelişmesi ve yeşil dönüşüm için kaynağa gereksinimi olan şirketlerimizin yurt içi ve yurt dışı kaynaklara ulaşabilmesi için, bilgilerin erişilebilirliği, karşılaştırılabilirliği ve şeffaflığının bilhassa kıymetli olacağını kıymetlendiriyoruz.

* İklim değişikliği ve yeşil dönüşüm alanında dataların toplanması, sınıflandırılması ve tahlili ile iklim kaynaklı riskler belirlenebilecek ve yeşil dönüşüm gayeli borçlanmalar çarçabuk tanımlanabilecektir.

* Dünyaya baktığımızda merkez bankalarının iklim değişikliği ile uğraş ve yeşil dönüşüm alanlarında rollerinin şimdi netleşmediğini görüyoruz.

* Bu yaklaşıma sahip merkez bankalarının yeşil dönüşüm sürecinin ana aktörleri ortasında olmaktan uzakta olduklarını söyleyebiliriz.

* Öteki merkez bankalarıysa daha etkin bir yaklaşım benimseyerek finansal kuruluşların ve gerçek kesimin yeşil dönüşümlerini desteklemektedir. Bu yaklaşımda bulunan merkez bankaları tıpkı vakitte yeşil finansal araçların yaygınlaştırılması ve yeşil finans piyasalarının gelişmesine faal olarak katkı vermekteler.

* Ülkemizde de yeşil dönüşüm sürecinin gelişmesi ve ilerlemesiyle, Merkez Bankası olarak dünya örneklerini ve ülkemizin gereksinimlerini da inceleyerek, fiyat istikrarı hedefimiz doğrultusunda bu sürece katkı veriyoruz.

* İnsan kaynağımız ve bilgi alanındaki teknik kapasitemiz ile yeşil dönüşüm sürecine katkı sunuyoruz..

* Yeşil İktisat ve İklim Değişikliği Müdürlüğümüz, gerek ulusal iklim gündemi kapsamındaki teknik çalışma kümelerinde, gerekse Finansal Sistemi Yeşillendirme Ağı (NGFS), G20 ve Memleketler arası Ödemeler Bankası (BIS) nezdindeki memleketler arası kümelerde çalışmalarına devam etmektedir.

* Data alanında ise, sürdürülebilir finans konusundaki bilgi eksikliklerini gidermek gayesiyle, 2023 yılı Kasım ayından itibaren haftalık olarak ihraç edilen ÇSY tahvilleri ile bu varlıkları ellerinde tutan kesimlere ait bilgileri yayımlamaya başladık.

* Bu alanda milletlerarası iş birliklerimizi de sürdürüyoruz.

* Geçtiğimiz ay Memleketler arası Ödemeler Bankası ile sürdürülebilir finans ve yeşil dönüşüm bilgilerindeki eksiklikleri ele alan bir çalıştaya mesken sahipliği yaptık.

* Ek olarak, Yatırım Taahhütlü Avans Kredileri uygulamamızda temel alınmaya başlanan Teknoloji/ Strateji puanında yatırımın yeşil üretime ve sürdürülebilirliğe katkısına da tartı verilmektedir.

* Tüm bu çalışmalarla, yeşil dönüşüme ve sürdürülebilir finansmanın gelişimine teknik takviye sağlayarak, iklim değişikliğinin fiyat istikrarı ve finansal istikrar üzerinde oluşturabileceği mümkün olumsuz tesirlerin azaltılmasını hedefliyoruz.

patronlardunyasi.com