226 milyar TL’lik vergi paketinin ayrıntıları

Hükümet, yeni vergi paketiyle çok uluslu ve yerli şirketlerin yanı sıra bireyler tarafından ödenen vergilerin artırılmasına yönelik kapsamlı bir çalışma yapıyor. Yeni vergi paketiyle Türkiye’nin gayrisafi yurtiçi hasılasının yaklaşık yüzde 0,7’sine karşılık gelen ek gelir kaynağı yaratılması hedefleniyor.

Bloomberg’in yasa teklifi ile ilgili çalışmalar hakkında direkt bilgi sahibi olan yetkililerden edindiği bilgiye nazaran, taslak etabındaki çalışmayla ilgili son düzenlemeler salı akşamı Cumhurbaşkanlığı’nda yapıldı.

Vergi paketiyle ilgili yasa teklifinin bayram tatili sonrasında Meclis’e sunulması ve TBMM yaz tatiline girmeden evvel de maddeleştirilmesi hedefleniyor. Taslakta yer alan düzenlemelerle en az 226 milyar TL’lik bir ek gelir imkanı yaratılması öngörülüyor.

Taslak 1999 yılındaki iki sarsıntıdan sonra hayata geçirilen vergi düzenlemesinden sonra bugüne kadarki en kapsamlı mali revizyonlardan biri olarak dikkat çekiyor.

Çok uluslu şirketlere vergi

Taslağa nazaran, OECD ve BEPS projesi kapsamında Türkiye’nin de ortalarında bulunduğu yaklaşık 140 ülke tarafından onaylanan mutabakat metnine nazaran yıllık konsolide hasılatı 750 milyon euro eşiğini aşan çok uluslu işletme kümelerinin düşük vergileme yapılan ülkelerdeki şube, iştirak ve işyerlerinin taban bir tamamlayıcı vergilemeye tabi tutulması kararından hareketle bu şirketlere ek vergi getirilmesi öngörülüyor.

Bu kapsamda faaliyet gösterilen her bir ülke bazında belirlenen efektif vergi oranı yüzde 15’in altında olduğunda, o ülkede doğan karlara tamamlayıcı bir vergi uygulanacak. 2024 gelirlerine uygulanmak üzere ve 2025 yılında verilecek başka bir beyanname ile yürürlüğe girmesi öngörülen düzenlemeyle iddiası 40 milyar TL gelir tesiri bekleniyor.

GYO’lara yarar üzerinden vergi

Tasarıya nazaran Gayrimenkul Yatırım İştirakleri ve Gayrimenkul Yatırım Fonları’nın gayrimenkullerden elde edilen karlar hasebiyle taban kurumlar vergisi ödenmesi öngörülüyor.

Mevcut kurumlar vergisi maddesine nazaran, yatırım fon ve iştiraklerinin yararlarının tamamı kurumlar vergisinden istisna.

Düzenlemenin 1 Ocak 2025’ten itibaren elde edilen çıkarlara uygulanması durumunda 7,2 milyar TL gelir tesiri olacağı varsayım ediliyor.

Kriptoyla ilgili vergi planlamaları

Tam mükellef kurumlara ilişkin olan ve 2 yıldan fazla müddetle elde tutulan BİST’te süreç görmeyen pay senetlerinin elden çıkarılmasından doğan çıkarlara uygulanan gelir vergisi istisnası kaldırılıyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek sosyal medya platformu X’ten yaptığı açıklamada Borsaya yönelik taslak vergi çalışmasının tekrar pahalandırmak üzere bir müddetliğine ertelediklerini duyurdu.

Taslakta kripto varlıkların vergilendirilmesine ait olarak ise 2 farklı vergilendirme formülü öneriliyor. Bunlardan birincisi, alım-satımlardan on binde 3 üzere bir oranda süreç vergisi uygulanması, oburu de alım-satımdan elde edilen gelirden gelir vergisi alınması. Kripto varlıklara süreç vergisi getirilmesi durumunda yıllık vergi getirisinin 3,7 milyar TL olacağı öngörülüyor.

Asgari kurumlar vergisi

Taslakta kimi AB ve OECD ülkelerinde olduğu üzere Türkiye’de de taban kurumlar vergisi uygulaması öngörülüyor. Bu vergi, tahakkuk eden kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülmeden evvelki kurum karının yüzde 10’u olarak hesaplanan minimum vergiden yahut beyan edilen hasılatın yüzde 2’si matrah kabuledilerek kurumlar vergisi oranında hesaplanan minimum vergiden, yüksek olanından az olamayacak. 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren elde edilen yararlara uygulanmak üzere başlanılacak olan uygulama ile 2025 yılı için ek 90 milyar TL yıllık gelir tesiri öngörülüyor.

Asgari gelir vergisi

Çalışmada, ticari, zirai ve hür meslek faaliyetleri nedeniyle yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeye mecbur olan mükellefler için minimum gelir vergisi uygulaması getirilmesi öngörülüyor. Cumhurbaşkanına bu kapsamda belirlenecek oranı, bölümleri, iş kümelerini ve iş tipleri bazında her bir kar tipi prestijiyle artırma ve azaltma yetkisi verilecek. Uygulamaya 2025’ten itibaren geçilmesi durumunda yıllık 37,4 milyar TL gelir tesiri öngörülüyor.

Yap işlet ve KÖİ’de yüzde 30 vergi

Taslakta, yap-işlet-devret ve kamu-özel işbirliği (KÖİ) ile yapılan projeler kapsamında elde edilen çıkarların vergisinin de artırılması planlanıyor. Bu oranın yüzde 25 yerine yüzde 30 olarak uygulanmasının bugün prestijiyle 44 mükellefi ilgilendirdiği ve yeni uygulamanın 557 milyon TL kurumlar vergisi tesiri oluşturacağı belirtiliyor.

Aktifteki madenlere borsa rayici

Esas faaliyet konusu değerli maden alım satımı olmayan işletmeler, yatırım gayeli olarak altın, gümüş, platin üzere değerli madenleri satın alıyor ve etkinlerine kaydedebiliyor. Bunlara ait paha artışları satış kademesine kadar vergilendirilmiyor. Taslakta bu madenler ile mevduat hesaplarının, Döviz ve döviz hesaplarında olduğu üzere borsa rayici ile kıymetlenmesi, bu değerleme sonucu, süreksiz vergi dahil hesap devirleri prestijiyle değerleme farklarının vergilendirilmesi öngörülüyor. Bankacılık sisteminde değerli madenlere dayalı hesapların büyüklüğünün 852 milyar TL olduğu, bunun 52,7 milyar TL’sinin ticari işletmelerin olduğu öngörülüyor.

İştirak payı satış yararı istisnası

Kurumların etkinlerinde iki yıldan fazla bulunan iştirak paylarının satışından elde edilen yararların yüzde 75’i kurumlar vergisinden istisna tutuluyor. Taslakta bu oranın yüzde 25’e indirilmesi öngörülüyor. İştirak payı satış ve zamanlarında uygulanan istisnaların, yeni iktisap edilen iştirak paylarına yönelik olarak kaldırılması planlanıyor. Mevcut istisna oranının yüzde 25’e düşürülmesinin 2023 yılındaki gerçekleşme oranında satış yapıldığı varsayımıyla 2024 yılında 15 milyar TL vergi tesiri oluşturacağı hesaplanıyor.

Liman vergi istisnaları daralıyor

Taslakla deniz taşıma araçlarına limanlarda verilen hizmetlere uygulanan KDV istisnasının kapsamı da daraltılıyor. 2023 yılında toplam süreç bedelinin 236,6 milyar TL olduğu, istisnanın kapsamının daraltılmasıyla toplam tesirin 5,4 milyar TL olacağı iddia ediliyor.

Savunma alımlarında ithalat önlemi

Ulusal güvenlik kuruluşlarının gereksinimleri için yapılan birçok alım KDV’den istisna tutuluyor. Taslak çalışmayla birtakım alımların ithal yapılması durumunda istisnanın daraltılması öngörülüyor.

Maden şirketlerine istisna kalkacak

Mevzuata nazaran, altın, gümüş, platin arama, işletme, zenginleştirme ve petrol arama faaliyetlerine lişkin olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılan teslim ve hizmetler ile boru çizgisiyle nakliyat yapanlara bu sınırların inşa ve modernizasyonuna ait yapılan teslim ve hizmetler de KDV’den istisna tutuluyor. Çalışma bu istisnaların da daraltılmasını ve böylelikle 911 milyon TL’lik vergi tesiri oluşturmasını öngörüyor.

Aynı formda limanlara temas sağlayan demiryolu sınırları, limanlar ve hava meydanlarının inşası, yenilenmesi ve genişletilmesi işlerini fiilen kendisi yapan yahut yatıran mükelleflerle genel bütçeli yönetimlere de çeşitli KDV istisnaları sağlanıyor. Bu alanda yapılacak daraltmayla da yıllık 1,7 milyar TL gelir bekleniyor.

Cumhurbaşkanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi paketi ile ilgili Bloomberg’in sorusu üzerine çalışmalara ait yorum yapmadı.

Vatandaşı direkt ilgilendiren düzenlemeler

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından üzerinde çalışmaları süren yeni vergi paketiyle moto kuryelere yapılan ödemelerden, engelli araçlarına sağlanan istisnaların kısıtlanmasına ve yurtdışı çıkış harcının 1500 TL’ye çıkartılmasına kadar bir dizi düzenleme yer alıyor.

Bloomberg’in yasa teklifi ile ilgili çalışmalar hakkında direkt bilgi sahibi olan yetkililerden edindiği bilgiye nazaran taslak evresindeki düzenlemede vatandaşı ilgilendiren düzenlemelerden kimileri şöyle:

Engelli araçları istisnası

Türkiye’de 2024 yılı için hesaplanması gereken ÖTV ve öteki her türlü vergiler dahil satış bedeli 1 milyon 591 bin TL’nin altında olan binek arabalar, engellilik derecesi yüzde 90 yahut daha fazla olanlar için 5 yılda bir kere olmak üzere ÖTV’den muaf tutuluyor.

Hazine çalışmasına nazaran, bu satışlar nedeniyle vazgeçilen ÖTV meblağı 2024’te 54,8 milyar TL, KDV meblağı da 10,9 milyar TL. 2024 yılının birinci 5 ayında satılan araçların yaklaşık yüzde 30’u bu biçimde satıldı. Taslak çalışmada istisnadan yararlanma müddetinin 5 yıldan 10 yıla çıkartılması ve taşıtların veraset yoluyla intikalinde istisnaya husus vergilerin mirasçılar tarafından ödenmesi öngörülüyor.

Yurt dışına çıkış harcı 1500 TL

Yurt dışı çıkış harcı bugün prestijiyle 150 TL olarak uygulanıyor. Taslak çalışmada, bunun 1500 TL’ye çıkartılması, harcın her yıl tekrar değerleme oranında artırılması öngörülüyor. Taslakta 2023 yılında 8,7 milyon kişinin harç ödeyerek yurt dışına çıktığı, 2024’te bu sayının gerçekleşmesi halinde yıllık gelir tesirinin 12,6 milyar TL olacağı hesaplandı.

Moto kuryelere vergi

Ticari kar mükellefi olan 126 bini aşkın moto kuryelere bu hizmetleri karşılığı yapılan ödemelerden yüzde 15 oranında tevkifat yapılması ve bir takvim yılı içinde elde ettikleri gelirlerin tarifenin dördüncü dilimini aşmaması halinde tevkifatın sonuncu vergileme olması, aşması halinde ise beyanname verilmesi öngörülüyor. Bu düzenlemeden beklenen gelir tesiri 3,9 milyar TL.

Serbest meslekte hasılat takibi

Taslakla hür meslek erbabı ile ticaret erbabının bir ayda 3, yılda da toplam 12 seferden az olmamak üzere yapılacak yoklamalarla günlük hasılatlarının tespit edilmesi, mükellef tarafından beyan edilen hasılat ile yoklamalarda tespit edilen hasılat ortasında bir fark bulunması halinde mükellefin izaha davet edilmesi öngörülüyor. Bunun kâfi görülmemesi halinde de yapılmış hasılat tespitleri temel alınarak vergi dairesi tarafından re’sen tarhiyat yapılması ve vergi incelemesi başlatılması planlanıyor.

Vergi usulsüzlük cezaları artıyor

Taslak çalışmada, vergi usulsüzlüklerine uygulanacak cezaların da artırılması öngörülüyor. Bu kapsamda kesilecek yeni ceza fiyatı ve tahsilat gerçekleşmelerinin iddiası 2 milyar TL olması hedefleniyor.

OSB’lere kısmi istisna

Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin altyapı ve küçük sanayi sitelerindeki işyerlerinin inşaasına ait süreçlerde uygulanan KDV istisnalarının da daraltılması planlanıyor. Bu çalışmanın tesirinin de 616 milyon TL olacağı kestirim ediliyor.

Değer karındaki istisnalar kalkacak

Gelir vergisi kanununa nazaran, gayrimenkullerin, hakların, gemi ve gemi hisselerinin iktisap tarihinden itibaren 5 yıl içinde satılması halinde elde edilen kıymet artışı çıkarları vergiye tabi. Düzenlemeyle 5 yıllık istisna mühleti yalnızca bir konut için uygulanacak. 2023 yılına ait olarak 12 binden fazla mükellefin 4,4 milyar TL matrah üzerinden 1,2 milyar TL vergi ödediği hesaplandı. Bu düzenlemenin nasıl bir gelir tesiri oluşturacağı izleyen periyotlarda ortaya çıkacak.

Serbest bölge istisnasına sınırlama

Serbest bölgelerdeki üretim faaliyetlerinden elde edilen çıkarların tamamı, üretilen eserlerin yurt içine ya da yurt dışına satılıp satılmadığına bakılmaksızın kurumlar vergisinden istisna. Yeni düzenlemeyle özgür bölgelerde faaliyet gösteren kurumların ihracattan elde ettikleri karların istisna olması, yurtiçine yaptıkları satışlardan elde edilen çıkarlara tanınan istisnanın kaldırılması planlanıyor. Bu adımın da kestirimi gelir tesirinin 7 milyar TL olacağı varsayım ediliyor.