2024’te Türkiye iktisadını neler bekliyor, ‘acı reçete’ uygulanırken ücretlilerin yükü nasıl azaltılabilir?

Prof. Dr. Demiralp’in yazısından satırbaşları şöyle:

2024, uzunca süren şatafatlı ve çılgın bir partiden sonra etrafı toparlayıp, yıkılanı yerine koyup faturaları ödediğimiz, bütçemizi tekrar denkleştirirken harcamalarımızı kıstığımız bir yıl olacak.

Parti boyunca huzursuz formda “Çok açıldık, işler denetiminden çıktı. Biz bu masrafları nasıl ödeyeceğiz” diye endişelenenlerin gözünden bakarsanız, partinin bitmiş olması rahat bir nefes aldırıyor. Öte yandan önümüzdeki devrin çok şirin olmayacağını hatırlatmaya gerek yok.

BEDEL ÖDEME YILI OLACAK

Doğru siyasetlerle ekonomik dengelerin tekrar oluştuğu bir bedel ödeme yılı olacak 2024. Eylül ayında açıklanan Orta Vadeli Program’da (OVP) 2024’te büyümede 0,4 puanlık bir yavaşlama ile yüzde 4’lük bir gaye söylem edildi, yıllık enflasyonda 30 puandan fazla düşüş öngörüldü.
Bu kadar güçlü bir dezenflasyonun büyümeden böylesine az feragat edilerek elde edilmesi, o vakit da not ettiğimiz üzere fakat önemli bir sermaye girişi ile mümkün olabilirdi.

Büyüme varsayımını bir modül aşağı çekip yüzde 3,5’li düzeylere getirip, enflasyon kestirimini de bir kesim üst çekip yüzde 45’li düzeylere çıkarırsak, 2024’ü enflasyon raporundaki patikaya yakın düzeylerde bitirmemiz mümkün görünüyor. Lakin bunun için geri adım atmamak ve mevcut siyaset duruşunu sürdürebilmek çok değerli.
Daha da uygunu mümkün olur mu? Evet, lakin bunun için 2023’te başlanan ve temel tesirlerinin 2024’te görülmesi beklenen kemer sıkma siyasetlerinin sürdürülebilmesi ve geçtiğimiz ay ivme kazanıp 8 milyar dolara yaklaşan yabancı sermaye girişinin hızlanarak devam etmesi değerli.

GLOBAL KOŞULLAR TÜRKİYE İÇİN ELVERİŞLİ Mİ?

Küresel konjonktüre baktığımızda 2024 genelinde rüzgar Türkiye’nin gerisinden esecek üzere görünüyor. Enflasyonla gayrette kıymetli aralık kaydeden gelişmiş ülkelerin merkez bankalarının bu sayede 2024’te faiz indirimlerine başlamaları bekleniyor.

‘ACI REÇETENİN’ MALİYETİ NASIL BÖLÜŞTÜRÜLÜR?

2024 yılının en kritik sorularından biri, “acı reçetenin” maliyeti ile ilgili. Kemer sıkma siyasetleri meyvelerini uzun vadede veren, kısa vadede ekonomiyi yavaşlattığı için “acı reçete” olarak da anılan siyasetler.
Bu siyasetlerin başarılı olabilmesi için atılan adımların gerekliliğine toplumun ikna olması ne kadar değerliyse, acı reçetenin maliyetinin topluma nasıl hisse edileceği de bir o kadar kıymetli. Aksi takdirde reçetenin yükü altında ezilenlerin haklı isyanı, vaktinden evvel ilacın kullanımına son verilmesi ile sonuçlanabilir. Bu durumda, o vakte kadar ödenen bedel de boşa masraf.

Acı reçetenin tahminen de en “acı” tarafı, gerçek kurgulanmazsa enflasyon periyodunda en çok zorlanan kesitin, dezenflasyon periyodunda de en çok bedel ödeyen kesim olması. Bu yük topluma adil dağıtılmazsa; partiden en az nemalanmış, hatta aksine ziyan görmüş kesim, parti bittiğinde en fazla bedel ödeyen kesim oluyor.

ACI REÇETE İLE BİRTAKIM ŞİRKETLER İFLAS EDECEK

Acı reçete emekçiyi de patronu de etkileyecek. Geçtiğimiz iki yılda bir taraftan ucuz faizle borçlanan, öteki taraftan güçlü talep karşısında artan maliyetlerini fiyatlarına yansıtan firmalar enflasyon ortamından çok olumsuz etkilenmemişti. Acı reçete devrinde ise bu kümeler artan borçlanma maliyetine karşılık azalan talep nedeni ile daha az üretim yapacak. Kimi şirketler iflas edecek. Şirket kârlılığı azalacak.

Sabit gelirli fiyatlı kesim ise iki yıldır uygulanan enflasyonist siyasetlerden en olumsuz etkilenen küme oldu. Bu noktada maliyeti dağıtırken en azından düşük faiz devrinin nimetlerinden faydalanamamış, yüksek enflasyon ortamında gerçek kazanımları erimiş sabit gelirli kısımları daha çok korumak, kaynak transferlerini bu kümelere yönlendirmek değerli.

ÜCRETLİLERİN YÜKÜNÜ AZALTMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?

Acı reçete, elbet bir paket. Bir taraftan Merkez Bankası’nın faiz artırarak talebi yavaşlatması; başka taraftan maliye siyasetinin harcama önceliklerini tekrar belirlemesi, tasarruflara kamu seviyesinde yapılacak fedakarlıklarla devam etmesi ve bütçeyi kısması gerekiyor. Fakat bunu yaparken öncelik; düşük gelir kümelerini korumak, gelir vergisini daha aktif formda toplayarak toplumsal adaleti gözetmek olmalı. Bu yapılabildiği sürece acı reçete periyodunda kamunun ve firmaların yükü artacak, sabit gelirlilerin yükü ise azalacak.

Bir öbür boyut fiyat artırımları ile ilgili. Acı reçete uygulanmaya başlandığında işe “ücret artırımlarını beklenen enflasyona nazaran yaparak” başlamak, hele de önümüzdeki 4-5 aylık periyotta yükselişte olması beklenen bir enflasyon trendi varken, gerçek gelirin erimesine sebep olacak.

Kaldı ki Merkez Bankası’nın enflasyon gayesinin ileriki çeyreklerde üst taraflı revize edilme ihtimali de yabana atılmamalı.

2001’DE NE OLMUŞTU?

Son bir not olarak, acı reçetenin yükünün en acımasız halde işçilere yüklendiği örneklerden biri sayılabilecek 2001 periyodunu hatırlayalım.

2001’de yıl sonu enflasyonu yüzde 73’tü. 2002 yılında emekçi fiyatlarına yüzde 28 oranında artırım yapıldı. 2002’de yıl sonu enflasyonu ise yüzde 30 olarak gerçekleşti.

Sürdürülebilir büyümenin ön koşulu enflasyonla uğraş, enflasyonla uğraşın de ön kaidesi acı reçetedir. Lakin bir sefer daha altını çizmek gerekir: Alternatifi olmaması, acı reçetenin maliyetlerinin nasıl dağıtılacağı konusunda seçenekler olmadığını göstermez. Bu maliyetin adil dağılımı, uygulanan siyasetlerin toplumun tüm kısımları tarafından desteklenip, yarıda kesilmemesi için de ön kuraldır.

patronlardunyasi.com